Aylardan bu yana merakla beklenen asgari ücret 1 temmuzdan geçerli olmak üzere net 11402, brüt ise 13414 TL olarak belirlendi. Yapılan zam enflasyon oranının üzerinde ve %34 oranında oldu. Geçen yılın aralık ayından bugüne haziran sonuna kadar gerçekleşen enflasyon oranı %19,77 olmasına rağmen hükümet neredeyse iki katı kadar refah payı ekleyerek 8506 TL’den 11402 TL ye çıkardı.
Yüksek enflasyonla yaşamaya başladığımız Eylül 2021’den bu yana yükselen fiyatlar, alım gücünün düşmesi, hayat pahalılığının yükselmesi gibi nedenlerle son iki yıldan bu yana asgari ücrete yıl ortasında zam yapılması zorunluluğu doğmuştur. Ancak daha önceki dönemlerde olduğu gibi verilen zamlar son altı aylık enflasyon oranından fazla olsa da kısa süre içinde enflasyona yenik düşmekte, geçim sıkıntısı devam etmektedir. Yükselen maaşlar nedeniyle asgari ücret normal ücret seviyesine gelmiştir. Çalışan nüfusun %40 kadarı asgari ücretle yaşam savaşı vermekte bunun yanında 13 milyon emekliyi de ilave edersek genel nüfusun yarıya yakını asgari ücret veya emekli maaşı ile geçinmeye çalışmaktadır. Yani ülkemizde yoksul sayısı giderek artmaktadır. Zaten hükümetin sosyal yardımlarının artmasından da anlaşılmaktadır ki yardıma muhtaç vatandaşlarımızın sayısı her geçen gün çoğalmaktadır.
Öte yandan asgari ücret ve emekli maaşlarının genel olarak açlık sınırının altında kalması, bu kesimin ihmal edildiği izlenimini doğurmaktadır. Yıllardır bu konu çözüm bekleyen problemler arasında yerini korumaktadır. Verilen zam oranı ne olursa olsun; hayat pahalılığı yükselme eğiliminde olduğu, alım gücünün gittikçe düştüğü sürece yani enflasyon yüksek seyrettiği dönemlerde kıymeti yoktur. Çünkü çok kısa süre içinde veya maaşlar alınmadan (bugün olduğu gibi) yüksek enflasyon karşısında eriyip gitmektedir. Temmuz ayından geçerli olmak üzere verilen %34 oranında zammın da daha şimdiden erimeye başladığı ortadadır. Öncelikle en düşük emekli maaşı asgari ücrete eşitlenmeli
, Maaşlar her ay TÜİK tarafından açıklanan TÜFE oranları baz alınarak güncellenmelidir. Ayrıca asgari ücretliye %34 zam verilirken emekliye verilen %25 oranında zammın adaletsizlikten başka bir açıklaması yoktur. Çünkü bu iki kesim için aynı enflasyon oranları geçerlidir ve her ikisi de toplumun ekonomik olarak en çok ezilen grubudur.
Özellikle dar ve sabit gelirli vatandaşlar için ev alabilmek bugünkü ortamda çok zorlaştı ve hatta imkânsız duruma geldi. Son iki yıldan bu yana artan enflasyon, hayat pahalılığı en çok bu kesimi etkilemiş durumda. Artan enflasyon nedeniyle yükselen inşaat malzemesi fiyatları, yabancılara konut satışının artması, sığınmacı ve göçmenlerin ülkemize gelmesi gibi etkenler konut sorununun yükselmesine sebep oldu.
Günümüzde asgari ücretli bir vatandaşın gelirini esas alarak ev alma hayalini düşünelim. Bugünkü maliyet ve gelirle ev almanın ancak 15 yıllık gelirini biriktirmesiyle hiçbir harcama yapmadan mümkün olacaktır. Maaş ve ücretlere zam yapılırken yüksek oranda gibi gözükse de alım gücüne bakıldığında da sürekli bir düşme gözlemlenmektedir.
Memur, memur emeklisi ve asgari ücretlinin ev alabilmesi için euronews ten aldığım bilgiler aşağıdaki gibidir.
Memur maaşları ve asgari ücret son yıllarda ardı ardına zamlandı. Ancak memurlar ve asgari ücretliler için ev sahibi olmak her geçen gün biraz daha zorlaşıyor.
Bir daire alabilmek için bir memurun çalışması gereken süre son 3,5 senede neredeyse üçe katlandı. Sahibinden.com ilanlarına göre Aralık 2019’da 95 metrekare konut almak için bir memurun 62 ay çalışması gerekirken bu süre Haziran 2023’te 170 aya yükseldi. Kredi ile ev alınması durumunda bu süreler çok daha yüksek olacak.
Asgari ücretli ve memur emeklisi için ise ev sahibi olmak artık hayalden bile öte. 50 yaşında emekli olan bir memurun ev alabilmek için 73 yaşına kadar tüm maaşını ayırması gerekiyor.
Peki, memur, emekli memur ve asgari ücretli bir ev satın alabilmek için kaç ay çalışmalı? Bu süre 10 sene önce ne kadardı?
Konut fiyatları nereden nereye geldi?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) açıkladığı konut fiyat endeksi ve birim fiyatı konut piyasasındaki en yaygın kaynak. Sahibindex de son yıllarda oluşturulan önemli bir veri. Buradaki fiyatlar Sahibinden.com’da emlak kategorisindeki ilan verenlerin ilanlarda belirttiği bilgilere dayanarak Bahçe şehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi – Betam ile yapılan iş birliği sonucunda hazırlanıyor.
AA’dan derlenen memur maaşı ise üniversite mezunu 9/1 kıdem memurların maaşını gösteriyor. En düşük memur maaşı bundan biraz daha düşük seviyede. Memur emeklisi maaşları ise Sosyal Güvenlik Kurumu’nun açıkladığı 4c en düşük emekli aylığını içeriyor.
Kaynak: TCMB
95 metrekare konutun fiyatı ne kadar?
TCMB’nin son açıkladığı Mayıs 2023 konut birim fiyatına göre 95 metrekare bir evin fiyatı 2 milyon 240 bin TL. Bu Türkiye geneli fiyatı yansıtıyor. İstanbul’da konut fiyatları bunun 1,5 katı civarında seyrediyor. Sahibindex’e göre aynı dönemde 95 metrekare bir konutun fiyatı 2 milyon 60 bin liraydı.
Memur yemeden içmeden 15 sene çalışmak zorunda
2013 başında bir memur 63 aylık maaşı karşılığında bir ev alabiliyordu. Bu sayı son döneme kadar 65-80 ay arasında değişti. 2020 yılı başında bir memur hala 67 maaş karşılığında bir ev alabiliyordu. Yavaş yavaş bu süre artsa da Türkiye’nin yeni ekonomik modele geçtiği 2021 sonbaharına kadar hala 100 aydan düşüktü.
Kaynak: TCMB&AA • (*Üniversite mezunu 9/1)
Yeni ekonomik modelle birlikte Kasım 2021’de bu süre 107 aya yükseldi. Mayıs 2023’te bir memurun 95 metrekare ev satın alabilmesi için 15 seneden daha fazla (184 ay) yemeden içmeden çalışması gerekiyor. En düşük memur maaşı için bu süre biraz daha yüksek.
Konut fiyatlarına dair henüz temmuz ayı verileri açıklanmadı. Memur maaşları ve asgari ücrete gelen önemli zamlardan sonra bu sürenin biraz düşmesi bekleniyor.
Yeni ekonomik modelle birlikte Kasım 2021’de bu süre 107 aya yükseldi. Mayıs 2023’te bir memurun 95 metrekare ev satın alabilmesi için 15 seneden daha fazla (184 ay) yemeden içmeden çalışması gerekiyor. En düşük memur maaşı için bu süre biraz daha yüksek.
Konut fiyatlarına dair henüz temmuz ayı verileri açıklanmadı. Memur maaşları ve asgari ücrete gelen önemli zamlardan sonra bu sürenin biraz düşmesi bekleniyor.
Kaynak: TCMB&SGK • (*En düşük 4c aylığı)
TCMB verilerine göre 2013 başında en düşük memur emeklisi aylığı alan bir kişinin 95 metrekare konut için 116 maaşını vermesi gerekiyordu. Bu süre Mayıs 2023’te 295 aya kadar yükseldi. Emeklilik yaşı kademeli olarak artıyor. Bu kişi 50 yaşında emekli olsa bile TCMB verilerine göre konut alabilmek için 25 yıllık maaşını ödemesi gerekiyor. Bu da 75 yaşına ulaşması demek.
Asgari ücretle çalışan bir kişinin 2013 başında konut almak için 161 maaş ödemesi gerekirken Mayıs 2023’te bu süre 263 aya yükseldi. 2022 sonunda bu süre 300 ayın üzerine çıkmıştı.
Kaynak: TCMB
Önceki yıllarda en düşük emekli maaşı asgari ücretten daha yüksek iken emekliler zamanla çok daha geriye düştü.
10 yılda ne değişti?
TCMB verilerine göre Mayıs 2013 ile Mayıs 2023 arasında son 10 yıldaki değişime bakıldığında ise ev sahibi olmanın artık sadece emekliler ve asgari ücretliler için değil memurlar için bile hayal haline geldiği ortaya çıkıyor.
Bu 10 yılda memurların ev için ödemesi gereken maaş miktarı 67’den 184’e çıkarken en düşük maaşı alan memur emeklileri için bu süre 122 aydan 295 aya çıktı. Asgari ücret için ise aynı süre 170 aydan 263 aya yükseldi.
Kaynak: TCMB, SGK, AA • (*9/1; **4c en düşük)
Yukarıdaki grafikler asıl artışın son 3 senede olduğunu çok net ortaya koyuyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek “yeni ekonomik model” dönemi için “Rasyonel zemine dönmek dışında seçenek kalmamıştır.” yorumunda bulunmuştu.
Sahibindex verileri de emekçinin konut satın almak şansının son yıllarda nasıl büyük bir hayal haline geldiğini gösteriyor.
Kaynak: Sahibinden, SGK, AA • (*9/1; **4c en düşük)
Aralık 2019’da bir memur 95 metrekare konut için 62 aylık maaşını vermesi gerekirken bu süre Haziran 2023’te 170 aya çıktı. En düşük maaşı alan memur emeklisi için bu süre 103 aydan 272 aya; asgari ücretli için ise 123 aydan 243 aya yükseldi. Son 3,5 sene içinde büyük bir kayıp yaşandı.
Konutta yıllık artış yüzde 200’e dayandı
TCMB konut fiyat endeksinde yıllık artış oranı 2011 başından 2020 ortasına kadar yüzde 20’yi aşmamıştı.
Kaynak: TCMB
Haziran 2021’de yüzde 29 olan yıllık konut fiyat artışı Haziran 2022’de yüzde 161’e çıktı. Eylül 2022’de ise yıllık konut fiyat artış oranı yüzde 189’u gördü. Son açıklanan Mayıs 2023’te ise konut fiyatları son bir yılda yüzde 104 yükseldi.
Konut kredisi çekilirse süre uzayacak
Öte yandan tüm bu hesaplamalar peşin ödemeye dayanıyor. Bu da pek mümkün değil. Memurlar ve işçiler konut satın alabilmek için kredi kullanmak zorunda. Bu durumda faiz ödemeleriyle birlikte gerekli maaş miktarı çok daha yüksek olacak.
