Her iki ülke de 1980’lerin sonlarından bu yana Dağlık Karabağ konusunda bir anlaşmazlık yaşamaktadır. Karabağ tartışması, 1988-1989 yıllarında ermeni nüfusunun yoğun olduğu bazı yörelerde toplanan Ermenilerin bağımsızlık için referandum düzenlemeleri üzerine başlamıştır. Yaklaşık 40 bin civarında kişinin katıldığı sokak gösterilerini çatışmaların izlemesi üzerine binlerce kişi Dağlık Karabağ bölgesinden göç etmeye başlamıştır. Her iki ülkenin taraftarları karşı tarafa saldırmış, katliamlar ortaya çıkmıştır.
Dağlık Karabağ savaşları
1994 yılında Ateşkes Antlaşması imzalanmış olsa da gelişmeler II. Dağlık Karabağ Savaşı’na yol açtı. 2020 yılındaki II. Dağlık Karabağ Savaşı, Rusya’nın arabuluculuğunda imzalanan bir ateşkes anlaşmasıyla sona ermişti. 10 Kasım 2020 tarihinde taraflar arasında bir mutabakat imzalanmıştır. Buna göre;
***Kelbeçer, 15 Kasım’da, Ağdam 20 Kasım’da, Laçin şehri 1 Aralık’ta Azerbaycan’a teslim edilecek,
***Karabağ ve Laçin’deki temas hattına 1960 asker, 90 zırhlı araç, 380 motorlu araçla Rus barış Gücü konuşlandırılacak,
***Azerbaycan ile Nahçıvan arasında koridor oluşturulacak, sınır güvenliği Rus sınır muhafızlarının kontrolünde olacak, böylece Türkiye ile Azerbaycan kara yoluyla bağlanmış olacaktır
Bu anlaşmada Hankendi, Hocalı ve Hocavend ile ilgili bir madde anlaşmada yer almamıştı. Anlaşmanın 9’uncu maddesinde; “Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile Azerbaycan arasında ulaşım yollarının açılması öngörüldü. Bölgedeki tüm ekonomi ve ulaşım bağlantıları açılacaktır. Ermenistan Cumhuriyeti; insanların, araçların ve malların her iki yönde engelsiz hareketini organize etmek için Azerbaycan Cumhuriyeti'nin batı bölgeleri ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti arasındaki ulaşım bağlantılarının güvenliğini garanti eder. Tarafların mutabakatı ile Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti'ni Azerbaycan'ın Batı bölgelerine bağlayan yeni ulaşım bağlantılarının inşası gerçekleştirilecektir” cümlesi yer almıştır.
Azerbaycan bu madde ile iki ülkenin Zengezur koridoru konusunda anlaşmış olduğunu öne sürüyor. Ermenistan ise ulaşım yollarının açılmasını desteklediğini ancak bu maddede Zengezur adının kullanılmadığı gibi Bakü’nün talep ettiği şekliyle bir koridor projesinden de bahsedilmediğini belirtiyor.
Ermenistan’ın itirazları
Ermenistan, Dağlık Karabağ'daki kötüleşen insani durumu Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’ne şikâyet ederek toplantıya çağırmıştır. Erivan, Azeri yetkilileri, Ermenistan’ı Dağlık Karabağ’ı Ermeni nüfuslu bölgelerine bağlayan kısa bir dağ yolu olan Laçin Koridoru üzerinden trafiği aksatmakla suçlamıştır.
Ermenistan'ın Birleşmiş Milletler Daimi Temsilcisi Mher Margaryan, BMGK’ya yazdığı bir mektupta, Ermenilerin çoğunlukta olduğu bölgede ciddi gıda, ilaç ve yakıt kıtlığı olduğunu söylemiş, bölgede sık sık yaşanan elektrik kesintileri sağlık koşullarının kötüleşmesinden ve gaz sorunundan bahsetmiştir.
Ermenistan, kendi işgal ettiği, yıkım ve kıyıma maruz bıraktığı Laçin’e Suriye ve Lübnan’dan getirdiği Ermenileri yerleştirmiştir. Böylece daha önce Ermeni nüfusu bulunmayan Laçin’in nüfus yapısı değiştirilmiştir. Ermenistan, Karabağ’ın diğer şehirlerinde olduğu gibi Laçin’de de Cenevre Sözleşmelerinin hükümlerini ihlâl ederek savaş suçu işlemiştir. Laçin’e yerleştirilen Ermenilerin tahliyesi Ermenistan iç politikası yönünde de bazı sıkıntılar oluşturmaktadır. O nedenle Ermenistan mutabakatın Laçin’e ilişkin hükümlerini farklı yorumlayarak tahliyeyi mümkün derecede ertelemeye çalışmıştır.
Ağustos’ta Laçin koridorunu geri alan Azerbaycan, bu koridoru Zengezur koridorunun statüsünün belirlenmesinde bir araç olarak da kullanmayı hedeflemektedir. Her iki koridor birbirine yakın fonksiyon görmektedir. Nasıl ki, Zengezur Koridoru Azerbaycan ile Nahçıvan’ı birbirine bağlıyorsa, Laçin Koridoru da Karabağ’daki Ermeniler ile Ermenistan’ı birbirine doğrudan bağlayan tek yoldur. O nedenle Laçin Koridoru, Zengezur koridorunun açılması için anahtar rol oynayacaktır.
Terörle Mücadele Operasyonu
Azerbaycan, Dağlık Karabağ bölgesindeki Ermeni güçlerine yönelik ‘terörle mücadele operasyonları’ başlattığını duyurmuştur. Her zaman olduğu gibi Avrupa Birliği Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell Avrupa Birliği’nin Dağlık Karabağ bölgesinde yaşanan gerilimi kınadığını söylemiştir.
Avrupa Parlamentosu Başkanı Charles Michel ise, artan gerilimi kınamış ve Azerbaycan'ı askeri eylemlerini durdurmaya, ‘Bakü ile Karabağ2daki Ermeniler arasında gerçek bir diyalogu sağlamaya davet etmiştir. Paris de Dağlık Karabağ’daki çatışmalarla ilgili olarak BM Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırmıştır. (Devam edecek)
