Ülkemizde tarım ürünleri maliyetleri, enflasyonla birlikte maalesef artmaya devam ediyor. Tarım üreticilerimiz de bu durumdan olumsuz etkilenmesi kaçınılmaz haldedir. Tarım girdi maliyetlerinin yüksekliğinden dolayı tarlasını ekmeyen, ekim alanlarını boş bırakan çiftçilerimizi yazılı ve görsel bakımdan izlemekteyiz. Son bir yıla bakıldığında zirai ilaç, mazot, gübre, fide gibi üreticinin olmazsa olmazı olan maliyetler katlanarak arttığını görüyoruz ve üreticilerimizin de gelirleri giderleri zor karşılıyor veya karşılamıyor.
Günümüzde Adana’da üreticide 1 veya 2 TL olan patlıcan marketlerde 15-16 TL ye,7,5 TL olan şeftali ise 35 TL’den satılıyor. Bu kadar fark nereden geliyor veya bu kadar makas neden açılıyor? Araştırılması ve denetim altına alınması gereken bir konudur. Durum böyle olunca sebze ve meyve fiyatları yükseliyor ve fiyatlar bir çizgide tutulamıyor. Öncelikle dar ve sabit gelirli vatandaşlarımızın enflasyon oranı diğer yüksek gelirli vatandaşlarımızdan çok üzerinde olduğundan fakir ve yoksul vatandaşlarımız istediğini alıp yiyemiyor, sadece seyretmekle yetinmek zorunda kalıyor.
Ülkemizde ekim alanlarının birçoğunun boş bırakıldığını belirtmiştim. Bazı ekim alanlarına ise siteler, fabrika binaları yapılıyor. Ne kadar tezat bir durum değil mi? Çünkü zirai alanlar zaten bir fabrika özelliğine sahiptir ve ektiğiniz zaman yılda bir veya birden fazla mahsul alabilirsiniz. Tarım ürünleri üreticilerine devlet tarafından çeşitli destek verilmektedir ama verilen bu destekler bir kez daha gözden geçirilmeli, yeni önlemler alınmalıdır. Çünkü verilen destekler yetersiz kalmaktadır. Öncelikle yukarıda saydığım çiftçinin olmazsa olmazı olan zirai ilaç, tohum, gübre, fide maliyetleri makul bir seviyeye çekilmeli, bunlardan alınan KDV de sıfırlanmalıdır. Ayrıca mazottan alınan KDV ve ÖTV’den de çiftçilerimiz muaf tutulmalıdır.
Bir başka konu ise sıkı ve sürdürülebilir bir tarım politikamızın mevcut olmamasıdır. Devlet destekli, hangi ürünün nereye, ne miktar ekileceğine yerel yönetimler yardımıyla devlet tarafından belirlenmelidir. İsteyen istediğini eker veya ekmez diyebilirsiniz ama makul ve mantıklı destek sunulduğunda çiftçilerimiz devletin öngörülerine uyacaktır.
Sebze meyve ihracatımız oldukça yüksek rakamlara ulaşmıştır ve bu konuda Rusya ilk sıradadır. Döviz ihtiyacımız olduğu aşikardır. Ancak ihracatı arttırırken kendi vatandaşımızı unutmamamız, onlara yüksek fiyatlı ürünler sunmamalıyız.
Aşağıdaki grafikte görüldüğü üzere tarım ÜFE oranları, yurt içi fiyat endeksinden yüksek gelmektedir. Bunun sebebi zirai gereçlerin astronomik şekilde yükselmesidir.
TÜİK tarafından açıklanan eylül ayı tarım ürünleri fiyat endeksi aşağıdaki gibidir.
Tarım ürünleri üretici fiyat endeksi (Tarım-ÜFE) yıllık %71,96, aylık %4,47 arttı
Tarım-ÜFE'de (2015=100), 2023 yılı Eylül ayında bir önceki aya göre %4,47 artış, bir önceki yılın aralık ayına göre %46,58 artış, bir önceki yılın aynı ayına göre %71,96 artış ve on iki aylık ortalamalara göre %91,66 artış gerçekleşti.
Sektörlerde bir önceki aya göre, balık ve diğer balıkçılık ürünlerinde %1,23 azalış, tarım ve avcılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde %4,50 artış, ormancılık ürünleri ve ilgili hizmetlerde %8,54 artış gerçekleşti. Ana gruplarda bir önceki aya göre tek yıllık bitkisel ürünlerde %3,28 artış, çok yıllık bitkisel ürünlerde %4,74 artış ve canlı hayvanlar ve hayvansal ürünlerde %6,10 artış gerçekleşti.
Yıllık Tarım-ÜFE'ye göre 5 alt grup daha düşük, 8 alt grup daha yüksek değişim gösterdi
Yıllık artışın düşük olduğu alt gruplar sırasıyla, %26,19 ile tahıllar (pirinç hariç), baklagiller ve yağlı tohumlar ve %50,65 ile çeltik oldu. Buna karşılık, yıllık artışın yüksek olduğu alt gruplar ise sırasıyla, %154,83 ile üzüm ve %146,92 ile yumuşak çekirdekli meyveler ve sert çekirdekli meyveler oldu. Bir önceki yılın aynı ayına göre azalış gösteren tek alt grup ise %5,93 ile lifli bitkiler oldu.
Aylık Tarım-ÜFE'ye göre 3 alt grup daha düşük, 10 alt grup daha yüksek değişim gösterdi
Bir önceki aya göre artışın düşük olduğu alt gruplar %1,80 ile tahıllar (pirinç hariç), baklagiller ve yağlı tohumlar ve %2,86 ile koyun ve keçi, canlı; bunların işlenmemiş süt ve yapağıları oldu. Aylık artışın yüksek olduğu alt gruplar ise, %31,62 ile yağlı meyveler ve %24,05 ile diğer ağaç ve çalı meyveleri ile sert kabuklu meyveler oldu.
Eylül 2023'te, endekste kapsanan 84 maddeden, 22 maddenin ortalama fiyatında azalış, 57 maddenin ortalama fiyatında ise artış gerçekleşti.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
