Kamuoyunda 7 ekimde hamasın İsrail’e karşı başlattığı savaşın etkileri gündemdeki yerini koruyor. İsrail Filistin gerilimi ise bugünkü bir olay değildir.75 yıldan bu yana İsrail Filistin’e saldırı yapmakta ve haritaya bakılırsa Filistin toprakları geçen zaman içinde giderek küçülmüş, İsrail tarafından işgal edilmiş ve yok olma tehlikesi ile karşı karşıya kalan Filistin son eylemi gerçekleştirmiştir.
İsrail ile ülkemiz siyasi ve ekonomik yönden ilişki içindedir. İlk başta aklımıza gelen ticari ilişkiler, ülkemizde satılan İsrail ürünleri gelmektedir. İşte ülkemizde satılan İsrail ürünleri.
Giyim Sektörü: Tommy Hilfiger, Nike, Adidas, Vakko, Polo, Ralph Lauren, Parizyen, Müjde, Hugo Boss, Calvin Klein, Levi's, Timberland, Giorgio Armani, Lee
Gıda Sektörü: Danone, Maggi, Jacobs, Banana, McDonald's, Burger King, Knorr, Calve, Komili, Becel, Sırma, Rama, Sana, First Sakız, Falım, Kraft Fritolay, Milka, Ruffles, Doritos, Lays, Cheetos
İçecek Sektörü: Coca Cola, PEPSİ, Yedigün, Sprite, Fanta, Schweppes, Damla Su, Sırma, Hayat, Danone, Cappy Meyve Su, Sensun Akmina
Temizlik Sektörü: Ace (Çamaşır Suyu), Air Wick, Ajax, Aldays, Alo (Çamaşır Tozu) Ariel (Çamaşır Tozu) Axe Calgon, Carrefour, Cif, Clear (Şampuan) Clit Bang, Colgate Dettol, Domestos (Çamaşır Suyu)
Dove Elidor (Şampuan), Fairy, Finish, Head & Shoulders, Hacı Şakir, Ipana (Diş Macunu) Jhonsons Baby, Loreal (Şampuan) Lux, Max Factor, Nıvea Omo (Çamaşır Tozu) Oral-B, Orkıd, (Özel) Palmolive, Pantene (Şampuan)
Prima (Bebek Bezi), Rejoıce (Şampuan), Prima, Protex, Rejoice, Rexona (Şampuan), Rinso (Çamaşır Tozu), Sensodyne, Signal (Diş Macunu) Unilever, Viecnetta Vileda, Vanish, Vaseline, Veet, Yumoş
Yukarıda saymaya çalıştığım ürünler belki büyük bir vatandaş kitlemiz tarafından bilmeyerek de olsa kullanılmaktadır ve bunları satın almakla paramız İsrail’e gittiğinin farkında mıyız?
Diğer yandan ülkemiz içinde bulunduğıumuz coğrafyada güvenlik ve istikrar için öncelikle komşularımızla iyi ilişkilerin geliştirilmesi için her türlü girişimi yapmaktadır.
Bugüne kadar İsrail ile ilişiklerimizde bazı dönemlerde problem yaşansa da diplomatik ilişkilerimiz devam etmiş, son zamanlarda ise dostluğumuz pekişmekte iken bu savaş çıkmıştır. Bundan sonra ne olacağını neler yaşanacağını bilmiyoruz.28 Mart 1949 tarihinde İsrail’i tanımamızdan sonra ilk temsilciliğimiz 7 Ocak 1950 de açılmıştır.
“Mavi Marmara” olayı sonrasında, İsrail’in iki ülke ilişkilerinin yeniden normalleşmesi için ülkemizce talep edilen koşulların karşılanması yönünde attığı adımlar sonucunda, 26 Haziran 2016 tarihinde ikili ilişkilerin tekrar normale döndürülmesine yönelik mutabakata varılmıştır. Bu çerçevede iki taraf arasında yapılan “Tazminata İlişkin Usul Anlaşması” 28 Haziran 2016 tarihinde imzalanmıştır.
Mutabakat neticesinde mutat işleyişine geri dönmüş olan İsrail’le ikili ilişkilerimiz, bu ülkenin 30 Mart 2018 tarihinde başlayan “Büyük Dönüş Yürüyüşü” gösterilerine katılan Filistinli sivillere yönelik saldırıları ve orantısız güç kullanımı neticesinde yeniden hassas bir döneme girmiş, Mayıs 2018’den Aralık 2022’ye kadar ülkemiz tekrar Maslahatgüzar seviyesinde temsil edilmiştir.
İsrail ile ilişkilerimizin detayı Euronews in haberine göre aşağıdaki gibidir.
Türkiye-İsrail ekonomik ilişkileri son 20 senede önemli gelişme gösterdi. 2002 yılında 1,41 milyar dolar olan ticaret hacmi 2022’de 8,91 milyar dolara kadar çıktı. Ticaret dengesi, Türkiye'nin lehine bir seyir izledi.
Türkiye-İsrail ilişkilerine bakıldığında, resmi veriler iki ülke arasında dönem dönem yaşanan ihtilafların ticari ilişkilere olumsuz tesir etmediğini gösteriyor. AK Parti iktidarında Türkiye-İsrail ticaret hacmi katlanarak arttı.
Son yıllarda Türkiye’nin İsrail’e ihracatındaki artış da dikkat çekiyor. 2002 yılında 1,41 milyar dolar olan ticaret hacmi 2022’de 8,91 milyar dolara kadar çıktı.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan eylül sonunda BM Genel Kurul çalışmaları için gittiği New York’ta İsrail Başbakanı Bünyamin Netanyahu’yu kabul etmişti. Bu; iki lider arasında uzun bir aradan sonra yüz yüze ilk görüşme olmuştu. Erdoğan daha sonra Türk basınına yaptığı açıklamada İsrail Başbakanı Netanyahu'nun ekim, kasım gibi Türkiye'yi ziyaret edebileceğini belirterek “Ondan sonra da biz iade-i ziyaretimizi yapacağız.” demişti.
Hedef İsrail enerji kaynaklarını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşımak
Cumhurbaşkanı Erdoğan, Türkiye ve İsrail'in birçok alanda iş birliği yaptığını vurgulayarak “Yeni iş birliği alanlarının varlığı da bir gerçek… İsrail’in kaynaklarının Avrupa’ya taşınması konusunda arayışta olduğu da herkesin malumu. En akılcı rota ise Türkiye üzerinden bu kaynakların Avrupa’ya ulaştırılması.” yorumunu yapmıştı. Erdoğan’a göre iki ülke arasında sondaj çalışmaları noktasında da iş birliği fırsatları bulunuyor. Taraflar; rota, takvim ve sondaj alanları gibi ayrıntılar üzerinde müzakere ediyor.
Kaynak: TÜİK (Özel Ticaret Sistemi)
Türkiye-İsrail ticaret hacmi ne durumda?
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) özel ticaret sistemi verilerine göre AK Parti iktidarının başladığı 2002 yılında Türkiye’nin İsrail’e ihracatı 861,4 milyon dolar; İsrail’den ithalatı ise 544,5 milyon dolar idi. 2022’de ihracat 6,74 milyar dolara yükselirken ithalat da 2,17 milyar dolara çıktı. Ticaret hacmi de 1,41 milyar dolardan 8,91 milyar dolara ulaştı. Buna göre ticaret hacmi son 20 senede yüzde 532 artış gösterdi.
Ticaret dengesi Türkiye lehine açılıyor
2000-2022 arasında iki ülke arasındaki ticaret dengesi hep Türkiye’nin lehine oldu. Yani, ihracat hep ithalattan yüksek seyretti. 2014 yılında denge iyice daralırken son yıllarda Türkiye’nin ihracatı keskin şekilde yükseldi. Aynı dönemde ithalat daha stabil kaldığından ticaret dengesi Türkiye lehine büyümeye devam ediyor.
Kaynak: TÜİK (Özel Ticaret Sistemi)
2010’daki Mavi Marmara krizinden sonra bile ticaret hacminin düşmemesi siyasi ihtilaflara rağmen ekonomik ilişkilerin güçlü olduğunu gösteriyor.
İsrail Türkiye’nin ihracatında 10. sırada
Peki, İsrail ile ticaret Türkiye için ne kadar önemli? TÜİK genel ticaret sistemi verilerine göre 2022 yılında İsrail Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 10. ülke konumunda.
Kaynak: TÜİK (Genel Ticaret Sistemi)
Türkiye en çok ihracatı Almanya’ya yaparken (21,1 milyar dolar), İsrail’e ihracat bunun üçte biri seviyesinde.
İsrail ithalatta ise 29. sırada
Türkiye’nin en çok ithalat yaptığı ülkeler içinde ise İsrail 29. sırada bulunuyor. İki ülke arasındaki ticaret hacminin açık şekilde Türkiye lehine olmasından dolayı bu sonuç sürpriz değil.
Kaynak: TÜİK (Genel Ticaret Sistemi)
Türkiye en çok ithalatı ise Rusya, Çin ve Almanya’dan gerçekleştiriyor.
Türkiye-İsrail ticaret hacmi son 20 senede katlanarak arttı ancak aynı dönemde Türkiye’nin toplam ihracat ve ithalatı da benzer bir artış gösterdi. Bu yüzden Türkiye’nin toplam ihracat ve ithalatında İsrail’in payındaki değişime bakmak daha anlamlı bir veri.
Kaynak: TÜİK (Özel ticaret sistemi)
Özel ticaret sistemi verilerine göre 2002 yılında Türkiye’nin ihracatında İsrail’in payı yüzde 2,39 iken bu oran 2022’de yüzde 2,87’ye yükseldi. İthalatta ise İsrail’in payı aynı dönemde yüzde 1,06’dan yüzde 0,63’e geriledi.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
