Tasarruf ve israf

Televizyondan izliyorum, elektrikli ev aletlerinin kullanımında nelere dikkat edersek daha az ödeme yaparız, diye yetkin bir kişi anlatıyor. Diş fırçalama sırasında suyun az akıtılması, tencere kapağının kapalı tutulması, evde ısı kaybının önlenmesi ve diğer birçok konuda tasarruf edebileceğimizi anlatıyor.

Savaş yılları

Ben doğduğum yıllarda II. Dünya Savaşı biteli 10 yıl olmuştu. Evet, Türkiye bu savaşa girmemişti, ama seferber olma hazırlıklarını da göz aradı etmemişti. 1.200.000 kişilik genç nesli silahaltına almak suretiyle üretimden uzaklaştırmıştı.

Osmanlı Devleti’nin Balkan ve I. Dünya Savaşlarında yetişmiş ve İstiklal Harbi’ne katılmış İsmet Paşa gibi seçkin bir devlet adamı, her ihtimali göz önüne alarak Türkiye’yi II. Dünya Savaşı’na sokmamıştır. Babamın, “Vesika ile un verildi,  vesika ile şeker verildi” ibareli nüfus kâğıdını hâlâ saklarım. Benim için çok değerli, çok anlamlıdır. Dolayısıyla babamın kuşağında olanların tamamı ile benim yaşıtımda olanların büyük bölümü tasarruf anlayışının ne olduğunu bilir.

Osmanlı döneminde israfa müsaade yok

Bir müddetten beri tabiat-ı nasa (insan sınıfları) israf ve sefahat arız olarak (israf ve safahat bulaşmış olarak) herkes mekulat (yiyecek) ve melbusat (giyecek) ve tezyinatça ve mesakince iktidarlarının fevkine çıktıkları ve bilhassa memurların vazifeleri ile nisbet kabul etmeyecek derecede sarfiyatta bulunmaları fena neticeler vereceği cihetle kadın ve erkek herkesin derecesine göre ne gibi elbiseler giymeleri lazım geleceğine ve sair hususatta da israfattan kaçınmalarına ve hilafında hareket edenlerin cezalandırılacağına dair Reisülküttab'a hitaben buyruldu. H 15.09.1207, Fon: C. DH.   Kutu: 27,   Gömlek: 1342

Saray-ı Hümayun'a alınan her türlü eşyanın israfını önlemek için bir muayene komisyonu teşkili.

H 02.07.1316,     Fon: HH.İ.,    Kutu: 120,      Gömlek: 5

Damad paşaların lüzumsuz israftan sarf-ı nazar etmeleri.  H 22.10.1276,  Fon: A. MKT. MHM.    Kutu: 182, Gömlek: 94

İpek'te yapımına başlanıp tamamlanamayan hükümet konağının inşaatında vukubulan israftan dolayı İnşaat Komisyonu'nun mahkemeye verilip sorgulanmaları hakkında yazışmalar.

H 18.06.1327,   Fon: TFR.I. KV. Kutu: 223,  Gömlek: 22265

Kale muhafızlarının kalelerinde barut ve sair mühimmatı israf etmemeleri ve vazifelerini hakkiyle yapmalarına dair hüküm. g.tt H.29.12.1193,    Fon: C. AS.,  Kutu: 263,  Gömlek: 10931

Herkes hal ve mevkiini düşünmeyerek kendinden yukarıyı taklit ile israf ve sefahate döküldüklerinden bu halin meni için on üç bendi havi kaleme alınıp irade-i seniyyeye iktiran eden müzekkere suretinin irsaliyle mucibince muamele olunmasına dair reisülküttaba buyruldu.

H 27.12.1207,     Fon: C. DH    Kutu: 303,  Gömlek: 15110

Devlet adamlarınca, yapılan israfın ve gereksiz harcamaların önüne geçilmesi. (hatt-ı humayun).

H 17.01.1275,   Fon: İ.DH,   Kutu: 412, Gömlek: 27252