Seçimlerden önce gerek iktidar gerekse muhalefet partilerinin verdikleri vaatler başka bahara kaldı. Ülkemizde 15 milyon emekli olduğu ve her dönemde en fakir, en çok geçim sıkıntısı çeken, hayat pahalılığını en çok hisseden sonuçta ekonomik olarak en çok ezilen kesim olduğu aşikardır.
Emeklilik, bedeli peşin ödenmiş bir haktır. Ancak peşin ödenen bu bedelin karşılığı maalesef alınamamaktadır. Seçimden sonra verilen vaatlerden biri olan en düşük memur maaşı 22.000 TL ye yükseltildi, asgari ücrete %34 zam yapıldı. Emekliye gelince %25 yeterli görüldü ve emekliler sefalet çekmeye devam etmeye bu dönem de mahkûm edildi. Mart ayında en düşük emekli maaşı 5500 TL’den 7500 TL ye çıkarılmıştı. Son zamlarda ise kök maaşın üzerine %25 zam uygulamasıyla bir hayal kırıklığı daha yaşandı ve emeklinin yaşam savaşı daha da zorlaşmış oldu.
Yapılan zamlara baktığımızda emekli maaşıyla geçinmenin mümkün olmadığı hepimiz tarafından bilinmektedir. MHP genel başkanı Sn. Devlet Bahçeli’nin emekliye de memurlar gibi 8,000 TL seyyanen zam yapılması gerektiği konusunda yaptığı açıklamalar biz emeklileri umutlandırmıştı ve Sn. Devlet beyin önerisinin mecliste kabul edilebileceğini düşünmüştük ama umutlarımız başka bahara kaldı. Çünkü verilen öneri AKP ve MHP’nin oylarıyla reddedildi ve sadece kök maaşa %25 zam torba yasasından çıkmış oldu. Yani MHP milletvekilleri de ret oyu kullandığından Sn. Devlet Bahçeli’nin samimi olmadığı veya kendi milletvekillerini ikna edemediği ortaya çıktı. Milyonlarca emeklinin beklediği zam oranı TBMM’den çıkmadı.
Yapılan bu uygulama tamamen haksızlık ve adaletsizlik olarak yorumlanabilir. Çünkü memurlara %87, asgari ücretlilere %34 zam yapılırken emekliye sadece %25 zam yapılması hesap ve mantığa aykırıdır. Enflasyon, alım gücünün düşmesi, hayat pahalılığının artması her vatandaş için geçerli olduğu hepimiz tarafından bilinmektedir. Biz emekliler de nu ülkenin vatandaşıyız ve hep birlikte yaşamaktayız, başka vatandan gelmedik.
Özellikle en düşük maaş olan 7500 TL ise her dönem olduğu gibi enflasyon karşısında erimeye devam ediyor.
Yaşam koşulları hepimiz tarafından biliniyor ve büyük ihtimalle yıl sonuna kalacak gibi gözüküyor. Yıl başı neden beklenir emeklinin bir gün bile bekleyecek hali kalmadığı, borç ile yaşadığı gerçeği hepimiz tarafından bilinmektedir. Dolayısıyla sorun hemen çözülmelidir.
Emekli maaşları uzun yıllardan bu yana sürekli olarak açlık sınırı ve asgari ücretin altında kalmaktadır. Asgari ücret adı üstünde en düşük maaş demek olduğuna göre neden emekli maaşları asgari ücrete eşit olmaz? Açlık sınırının da üstünde olması gerekir. Son 222 ayda sadece 8 ay en düşük emekli maaşı asgari ücretin üzerinde seyretmiştir.
Yılsonuna çok az bir zaman kaldığı için emekli maaşları ve asgari ücret zammı gündemdeki önemini arttırmaya devam ediyor.Ekonomi yönetiminin açıklamalarına bakılırsa asgari ücrete %50 civarında zam yapılacak.Yani yaklaşık 17000 TL olabilir.Peki emekli maaşları ne olacak?Daha da önemlisi en düşük yani 7500 TL alan emeklilere yeterli gelecek mi? Tabii ki yetersiz kalacak.Dolayısıyla en düşük maaş alanların ayrı bir kategoride değerlendirilmesi gerekir.
Aşağıda Eronews sitesinden aldığım konu ile ilgili bilgileri detaylarıya görebilirsiniz.
Emeklilerin maaşı Hazine desteğiyle 7 bin 500 liraya tamamlanıyor. Zamlar ise kök aylık denilen gerçek maaşlara yapılıyor. Kök aylığı 7 bin 500 liradan düşük olan milyonlarca emekli var. Eğer 7 bin 500 lira güncellenmezse kök aylığı düşük olanlar gerçekte çok daha düşük zam alacak.
Yaklaşık 15 milyon emeklinin gözü hükümetin açıklayacağı zam oranında. Resmi verilere göre 2023 senesi emekliler için son 20 yılın en zor zamanı oldu. En düşük emekli maaşının asgari ücrete oranı son 20 yılda hiç bu kadar düşmemişti.
Bazı emekliler için kök aylıklar oldukça geride olduğu için Hazine ve Maliye Bakanlığı (HMB) bunu 7 bin 500 liraya tamamlıyor. Zamlar ise kök aylıklara geliyor.
Hükümet HMB’nin tamamladığı bu miktarı arttırmazsa zam oranı yüzde 50 bile olsa milyonlarca emeklinin alacağı fiili zam bunun altında kalacak. Bazı emeklilerin maaşı, olası yüksek zamma rağmen hiç artmayabilir ve bu kişiler 7 bin 500 TL almaya devam edebilir.
TÜİK’in açıkladığı resmi enflasyon kasım itibarıyla son beş ayda yüzde 34 oldu. Aralık enflasyonun açıklanmasıyla son altı aylık enflasyon ortaya çıkacak.
Kaynak: SGK • (*1479 kapsamındakiler; **2926 kapsamındakiler)
En düşük emekli maaşı gerçekte 7 bin 500 değil, kök aylık nedir?
Emeklilerin gerçek maaşına “kök aylık” adı veriliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun (SGK) verilerine göre mesela 4a en düşük emekli kök maaşı 2023 yılının ikinci yarısında 7 bin 324 TL. 4b’de ise en düşük emekli kök aylığı iki gruba ayrılıyor. Bunlar 6 bin 558 lira ve 5 bin 163 TL. 4c’de en düşük emekli kök aylığı 9 bin 497 lira.
Hükümet son yıllarda en düşük emekli maaşı oldukça düşük kaldığı için buna Hazine desteğiyle ilave yapıyor. Halen en düşük emekli maaşı ödemesi 7 bin 500 lira.
Zamlar ise kök aylıklar üzerinden yapılıyor. Yani gelen zam 7 bin 500 lira üzerinden yapılmayacak.
En düşük emekli köy aylıklarına yüzde 50 zam gelirse fiili artış oranı ne olur?
Peki, hükümet emeklilere yüzde 50 zam yaparsa en düşük emekli maaşı ne olur? Bunu hesaplamak için kök aylıklara bakmak gerekiyor.
Kaynak: SGK • (En düşük emekli aylığı HBM tarafından aylık 7 bin 500 TL'ye tamamlanıyor. Zamlar ise kök aylıklara geliyor)
Bu durumda 4a’da en düşük emekli maaşı 10 bin 986 lira oluyor. 4b’de ise ilk grupta 9 bin 837 liraya yükselirken ikinci grupta bu maaş miktarı 7 bin 744 lira oluyor. 4c maaşları ise 14 bin 245 lira oluyor.
Bu durumda yüzde 50 zam yapılsa bile maaşlar gerçekte ne kadar artıyor? 4a’daki artış oranı yüzde 46,5. 4b’nin ilk grubunda artış oranı yüzde 31,2 iken diğer grupta sadece yüzde 3.3 oluyor.
4c’deki fiili artış oranı da yüzde 50’ye tekabül ediyor.
Eğer hükümet 7 bin 500 olan “takviyeli” maaşı güncellemez ise özellikle 4b’deki emeklileri büyük bir hüsran bekliyor. Zam oranının yüzde 45’in altında kalması durumunda ise 4b’de kök aylıkları 5 bin 163 lira olan emeklilerin maaşı fiilen artmayacak.
En düşük emekli maaşı kaç emekliyi ilgilendiriyor?
Peki, köy aylığı 7 bin 500 liranın altında olan ve Hazine takviyesi ile 7 bin 500 lira aylık alan kaç emekli var?
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından emekliler için yapılan iyileştirmeler kapsamında; 2019 yılında bin TL olarak getirilen emekli alt sınır aylığı 2020 yılında bin 500 TL’ye ardından 2022 yılı Ocak ayında 2 bin 500 TL’ye yükseltildi. 2022 yılı Temmuz ayı itibariyle 3 bin 500 TL’ye yükseltilen emekli alt sınır aylığı, 2023 yılı Ocak itibariyle de 5 bin 500 TL’ye yükseltilmişti.
2023 yılı Nisan ayı ödeme döneminden itibaren dosya bazında ödenen aylıklar ise 7 bin 500 liraya yükseltildi.
SGK’nın Mart 2023’teki açıklamasına göre bu artıştan 8,8 Milyon emekli vatandaş bu düzenlemeden yararlanacaktı. Kendilerini “Emeklilikte Yaşa Takılanlar” (EYT) olarak tanımlayanların çoğunun da emekli olmasıyla bu sayı biraz daha artmış olabilir. Bu da toplam emekli sayısının yarıdan fazlası demek.
Hazine destekli 7 bin 500 liralık en düşük maaş yine güncellemeyle fiilen yüzde 50 artsa bile en düşük emekli maaşı 11 bin 250 TL olacak. Henüz zamlanmayan asgari ücretin 11 bin 402 lira olduğu dikkate alınırsa emeklilerin bu aşırı iyimser zamla bile nasıl geçinebileceği büyük bir soru işareti.
Kaynak: SGK • (*Emekli dosya sayısı. Toplam 14 milyon 959 bin. Emekli sayısı 15 milyon 752 bin)
Türkiye’de emekli sayısı kaç?
SGK’nin Eylül 2023 verilerine göre emekli sayısı dosya bazında 14 milyon 958 bin 820; kişi bazında ise 15 milyon 751 bin 971.
Emeklilerin 9,98 milyonu 4a’lı. 2,68 milyonu 4b; 2,29 milyonu ise 4c türünden emekli.
Emekliler son 20 senede en kötü dönemi 2023’te yaşadı
SGK verilerine göre son 20 senede emekliler için en kötü dönem 2023 yılı oldu.
Kaynak: SGK ve CSGB • (*2021 ve öncesi yıl içindeki aylık ortalama maaş)
2003 yılında en düşük 4a emekli maaşının asgari ücrete oranı 1,47 idi. Yani, en düşük emekli maaşı asgari ücretin 1,5 katı idi. 2023 yılının ikinci yarısında ise bu oran 0,66’ye geriledi. Yani, en düşük emekli maaşı asgari ücretin üçte ikisi yapıyor.
Kaynak: Euronews
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
