I.Dünya Savaşı ve sonrası
Çekya’nın başkenti Prag’da üniversiteye silahlı bir saldırı veya baskın yapıldı. 11 kişinin hayatını kaybettiği ve çok sayıda yaralı olduğu haberleri basında yer aldı. Tabii ki çok üzücü bir gelişme.
Avrupa’nın göbeğinde bir ülke olan Çekoslovakya, 1918 yılında I. Dünya Savaşı sonunda Avusturya-Macaristan İmparatorluğu’nun yıkılması üzerine Slovakya, Bohemya, Moravya, Silezya, ve Karpat Rutenya birleşerek Çekoslovakya adında bir ülke haline geldiler.
15-16 Mart 1938’de Almanya, Çekoslovakya’yı içten parçalamaya ve ayrılıkçı hareketleri teşvik etmeye başlamıştır. Slovaklar 12 Mart 1939’da liderleri Rahip Tiso’nun Hitler’i Berlin’de ziyaret ettikten sonra bağımsızlıklarını ilan ettiler. Alman birlikleri 15 Mart’ta Çek Cumhurbaşkanı’nın Hitler’in Bohemya üzerindeki “manda” (Protektora) tesis etme ve buna bağlı olarak ülkeyi işgal etme talebine boyun eğmesinden sonra Prag’a girmiş[1] ve II. Dünya Savaşı’nın sonuna kadar işgal altında tutmuştur.
- Dünya Savaşı sonrası
9 Mayıs 1945 tarihinde Alman işgalinden sonra Çekoslovakya tekrar birleşti. 1948 yılında yönetim komünistlerin eline geçti. Çekoslovakya’da 1963 yılında yaşanan ekonomik durgunluk, Sovyetler Birliği’ne bağlı diğer devletleri de etkilemeye başlamıştı. Joseph Stalin’in 1953 yılında ölümünün ardından sıkı bir denetim altında tutulan Sovyet uydu devletleri kısmen, bir rahatlama dönemine girdi. 1967 yılına gelindiğinde Çekoslovakya’da rejim aleyhine sesler yükselirken özgürlük talepleri arttı.
Çekoslovak lider Dubçek, Moskova’ya ülkesindeki reformlar konusunda güvence vermek için yoğun çaba gösterdi. Ancak 1968 Haziran ayında Sovyetler Birliği ve uydu devletleri arasında yapılan toplantının ardından Dubçek’e gönderilen mektupta, ülkedeki reformlara derhal son verilmesi istendi.
Çekoslovakya’nın işgali
20-21 Ağustos 1968'de Sovyetler Birliği'nin öncülüğündeki Varşova Paktı güçleri, liberal siyasi reformları durdurmak amacıyla Çekoslovakya'yı işgal etmişti. Çekoslovakya ordusuna karşı koymama emri verilirken Dubçek, halkına güç kullanmama çağrısı yaptı. İşgal sırasında 5.000-7.000 civarında tank ve sayısı 200.000-600.000 arasında değişen asker Çekoslovakya’ya girmişti.
Çatışmalar sırasında 72 Çekoslovakya vatandaşı hayatını kaybetmiş ve yüzlercesi de yaralanmıştı. İşgalin sonucu olarak yaklaşık 300.000 civarında insan Batı ülkelerine göç etmek zorunda kaldı. Dubçek tutuklanarak Moskova’ya götürüldü ve daha sonra halkın başlattığı direniş sayesinde serbest bırakılarak ülkesine geri dönmesine izin verildi.
1 Ocak 1993’te Çekoslovakya dostça ayrıldı ve Çek Cumhuriyeti ve Slovakya adıyla iki özerk federal devlet olarak yoluna devam etme kararı almıştı. İki ülkede de bu adımın akıllıca olduğu konusunda hâlâ şüphesi olanlar var. Buna rağmen bu barışçıl ayrılık, komünizm sonrası Avrupa'nın tarihinde en dikkate değer siyasi başarılardan biri sayılıyor. Kadife Boşanma, üç yıl öncesindeki barışçıl iktidar dönüşümünde olduğu gibi, yine kansız bir şekilde gerçekleşti.
Çekoslovakya, 1 Ocak 1993’te barışçı bir biçimde Çek Cumhuriyeti ve Slovakya olmak üzere iki ülkeye ayrılmış, her iki ülkede de geniş çaplı ekonomik reformlar yapılmıştır. Çek Cumhuriyeti 12 Mart 1999 tarihinde NATO’ya 1 Mayıs 2004 tarihinde de Avrupa Birliği’ne katılmıştır.
2016 yılında ülkenin resmi adı olan Çek Cumhuriyeti kısaltarak Çekya yapılmıştır. Ülke yeni ismini Birleşmiş Milletler ve diğer uluslararası kurumlara bildirmiştir. Resmi yazışmalarda Çek Cumhuriyeti kullanılmaktadır. Çekya bir tür kısaltma olarak kullanılmaktadır.
Yorumlama
Çekya, 1993 yılında eski Sovyet peyki olan Çekoslovakya’nın bölünmesinden sonra Rus hegemonyasından kurtulmuş, 1999’da NATO’ya, 2004’te AB’ye katılmıştır. Rusya, eski SSCB rejiminin topraklarından kopmuş olan ülkeleri defterine yazmıştır. Fırsat buldukça bunun acısını çıkarmaya bakacaktır. Örnekleri Gürcistan, Kırım ve Ukrayna’dır.
Çekya, Avrupa’nın içinde ve korumasındadır. Şimdilik ona doğrudan etkisi olamayacağı için iç karışıklıklar yaratmak suretiyle Çekya üzerinde zafiyet yaratacaktır. Bugün Prag Üniversitesinde öğrencilere karşı bir saldırı olabilir, yarın Slovaklarla anlaşmazlık çıkabilir. Daha dün Yugoslavya’nın parçalanması bir kışkırtma sonucu olmadı mı? Sırplar Müslümanları katletmediler mi?
[1] Basıl Liddell Hart, “İkinci Dünya Savaşı Tarihi”, Baskı 2, Mart 2016 İstanbul, s 12
