Düzelen Türkiye-Mısır ilişkileri
Muhammed Mursi 2013 yılında Mısır’da demokratik yollarla seçilen ilk cumhurbaşkanı olmuştu. Kısaca bilgi vermek gerekirse;
Muhammed Mursi
Mursi, 8 Ağustos 1951 doğumludur. 2000-2005 yılları arasında milletvekili olmuştur. 30 Nisan 2011’de Müslüman Kardeşler’in kurduğu Özgürlük ve Adalet Partisi’nin başkanı, 2012 yılında yapılan seçimlerde ise cumhurbaşkanı seçilmiştir. Tüm halkın cumhurbaşkanı olacağı sözünü veren Mursi’ye icraatlarından dolayı şu eleştiriler yöneltilmeye başlanmıştı:
**İslamcıların siyasi olarak gücü tekeline almasına sebep vermek,
**İktidarı Müslüman Kardeşler hareketi çevresinde toplamak,
**Mısır ekonomisini mevcut hal ve icaplara göre yönetmemek,
**Muhaliflerin 'şeriat getirmekle' eleştirdiği anayasa çalışması sırasında kendisine daha çok yetki veren bir kararnameyi imzalamak…
Çalkantılı geçen dönem
Çoğunu İslamcıların oluşturduğu Anayasa Komisyonu’nun, aceleyle hazırlanan bir taslağı, aynı ayın sonunda onaylaması sonrası ülke gerilmişti. Liberaller, laikler ve Kıpti Kilisesi çalışmaları boykot etti. Mursi, yükselen toplumsal huzursuzluk karşısında, silahlı kuvvetlere taslak anayasanın referanduma sunulacağına dair 15 Aralık 2012’ye kadar devlet kurumlarını koruma yetkisi veren bir kararname imzaladı. Muhalifler bunun olağanüstü hal ilanı olduğunu savundu.
Ordu bir süre sonra kışlaya geri döndü, ama devamındaki birkaç hafta içinde Mursi yanlıları ve muhalifleri arasında çıkan çatışmalarda 50’den fazla kişi öldü.
29 Ocak 2013’te dönemin Genelkurmay Başkanı Abdülfettah es-Sisi, siyasi krizin "devletin çöküşüne neden olabileceği" uyarısında bulundu. Nisan ayında, muhalif aktivistlerden oluşan “Temerrüt Hareketi”, Mursi’nin güvenliği sağlayamadığı ve ekonomiyi düzeltmediği gerekçesiyle imza kampanyasına başladı. Hareketin amacı Mısır’ı yeniden bir seçime götürmekti.
Abdülfettah es-Sisi devreye giriyor
29 Ocak 2013'te dönemin Genelkurmay Başkanı Abdülfettah es-Sisi, siyasi krizin "devletin çöküşüne neden olabileceği" uyarısında bulundu. 2012 yılının Kasım ayında Muhammed Mursi'ye karşı muhalif sesler yükselmeye başladı. Mursi, üzerinde çalıştığı ve Günler süren protestolar sonrası bu kararnamenin kapsamını daraltmayı kabul etti.
Temerrüt Hareketi, Mursi’nin Mısır Cumhurbaşkanı olarak yemin ettiği günün yıl dönümünde, 30 Haziran 2013'te milyonlarca kişinin katıldığı bir protesto gösterisi düzenledi. 3 Temmuz 2013 tarihinde yapılan büyük gösteriler sonucu Mısır ordusu idareye el koydu.
Sisi kimdir?
Abdülfettah el Sisi, 19 Kasım 1954 tarihinde Mısır, Kahire‘de doğmuştur. Mısır Harp Okulundan 1977 yılında mezun olunca mekanize piyade taburunda teğmen olarak göreve başlamıştır. 1987 yılında, Mısır Kurmay Subay Akademisinden kurmay olarak çıkınca 1992 yılında İngiltere’de Kurmay Subay Akademisini bitirmiştir. 2008 yılında Mısır Kuzey Askeri Bölgesi-İskenderiye’nin kumandanı daha sonra da Askeri İstihbarat ve Keşif Şefi olmuştur.
Genelkurmay Başkanı ayrıca, Mısır ordusuna dikkate değer eğitim ve ekipman sağlayan ABD ordusuna yakınlığı ile tanınıyor. 1979'da yapılan İsrail-Mısır barış antlaşmasından beri, Washington Mısır ordusunun en büyük destekçisi oldu. ABD her yıl Mısır ordusuna 1.3 milyar dolar yardımda bulunuyor.
Uzun yıllar istihbarat servisinde görevli olmasından dolayı birçok Müslüman kardeşler üyesiyle tanışıklığı bulunan Abdülfettah es Sisi, Hüsnü Mübarek‘in devrilmesinden sonra Mısır’daki birçok İslamcı parti ve grubun liderleriyle istişare görüşmeleri yapmıştır.
Mursi’nin devrilmesinden sonra 26 Mart 2014 tarihinde ordudan istifa etmiş, Mısır Silahlı Kuvvetleri Yüksek Konseyi’nin başkanlık ve Mısır Savunma Bakanlığı görevlerinden istifa ederek cumhurbaşkanlığı adaylığını açıklamıştır.
26, 27 ve 28 Mayıs 2014 tarihlerinde yapılan cumhurbaşkanlığı seçimlerinde oyların yüzde 95’ini alarak cumhurbaşkanı seçilmiştir.
Sürecin sonu
Mursi, 16 Mayıs 2015 günü mahkeme tarafından idam cezasına çarptırılmış, 16 Haziran 2015 günü hakkında açılan "casusluk" davasından müebbet hapse mahkûm edilmiştir, "Cezaevi baskınları" davasında ise mahkeme idam kararını onaylamıştır. Sağlık durumunun kötüye gitmesinden sonra, 17 Haziran 2019 tarihinde, Cumhurbaşkanı seçilmesinden 7 yıl sonra duruşma sırasında ölmüştür.
Sisi tarafından devrilmesine en sert tepkiyi veren ve Kahire ile 10 sene temasa geçmeyen Erdoğan, Kahire’ye ziyarette bulunmuş ve Sisi ile ilk temasını yapmıştır. Esasen 2021 yılında başlayan, ancak ağır adımlarla ilerleyen normalleşme sürecinin bu ziyaretle a hızlı gelişme göstereceği beklenmektedir.
**Bundan sonraki adımların başında 2013’den bu yana kopuk olan ikili ilişkilerin konu-konu, başlık-başlık yeniden ele alınması,
**İletişimsizliğin giderilmesi,
**Güvenlik, savunma, ikili ticaret, bölgesel konularda işbirliği ve ulaştırma gibi birçok konuda yeniden temasların başlatılması hedeflenecektir.
Önemli hususlar
Mısır, İsrail, Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti’nin başını çektiği ve bölgedeki doğalgaz kaynaklarının çıkarılması ve pazarlanmasını amaçlayan East Med Gas Forumu’nda yer almayan Türkiye, Mısır ve İsrail ile ilişkilerini düzelterek bu tabloda yerini almak istiyor.
Türkiye, bu süreçte Libya ile deniz yetkilendirme anlaşmaları yaparak denge sağlamak istemiş, ancak hem Yunanistan hem de Mısır’ın tepkisini çekmişti. Kahire, her iki ülkeye de Türkiye ile normalleşme sürecinin mevcut işbirliğini etkilemeyeceği mesajını vermiştir. Mısır, Libya’da süren istikrasızlığı kendisi için güvenlik riski olarak görmekte ve Türkiye’nin de aralarında olduğu yabancı güçlerin Libya’dan çekilmesini istemektedir.
Türkiye ve Mısır’ın birbirlerini daha iyi anladığı, çözüm yolları önermeye başladıkları bir döneme girilmiştir. Bölgesel konularda daha fazla anlayış birliği sağlanması olasılığı bulunmakla birlikte sürecin biraz da zor işleyeceğini söylemek mümkündür.
