Halkın gücü
*Osmanlı Devleti’nin son zamanlarında her yerde başlayan bozulmaya kayıkçı ve hamalların kendi başlarına buyruk olmaları ve çeşitli rezaletlere bulaşmalarıyla ayyuka çıkmıştır. Halk bu rezaletlere tahammül edemez olmuş, Şirket-i Hayriye vapurlarının bilet tarifesini protesto eden Kuzguncuk ahalisi, sonunda köprü üzerinde hadise çıkarmıştır. Olay polis merkezlerine zamanında iletilmeyince sebebi araştırılmış, telefon hatlarının polis merkezlerine bağlı olmadığından kaynaklandığı ortaya çıkınca ivedi hat çekilmesi emri verilmiştir. Hattın ne zamanda bitirileceği ve masrafının ne olacağı hususunda Telgraf ve Posta Nezaretinden bilgi istenmiştir.[1]
Hac mevsiminde satışlar
*Medine-i Münevvere’de şimendifer memurları hacılara kararlaştırılan fiyattan daha fazla paraya bilet satıyorlarmış. Bu konu şikâyete dönüşünce tahkik edilmesi için emir verilmiştir (Dahiliye; 286902). Medine-i Münevvere’deki bir başka olay da “Hareket Müfettişi” ile dört kişinin aralarında anlaşarak hüccacdan (hacılardan) birer lira almadıkça bilet vermedikleri şeklinde meydana gelmiş, şikâyet üzerine durumun seri bir şekilde tahkiki ve sonucun ivedi bildirilmesi emredilmiştir (Hicaz Demiryolu, Dahiliye).
*Hacıların başlarına sık sık çeşitli vakalar geliyor ve bunları ilgililere duyuruyorlarmış Bu olaylardan birisi de birçok hacının eşyasının kaybolmasıyla ilgiliymiş. Hicaz Demiryolu İdaresi de önlem olarak bilet karnelerinin üzerine kayıplardan sorumlu tutulamayacaklarını yazdırmış. Halk bunu da şikâyet edince bir kez daha şikâyet etmişler (Hicaz Demiryolu; 291531).[2]
Biletsiz talepler ve çeşitleri
*Dersaadet’e bir Rus sergi vapuru gelmiş. Sergiyi gezmek isteyen binlerce kişi bilet alarak aynı anda vapura girmek istemiş. Büyük kargaşa yaşanınca askeriyeden yardım istenmiş ve kalabalık zor kullanılarak dağıtılmıştır.
*Biletsiz tren yolculuğundan sonra İzmit’e gelen Haydarpaşa’daki Polis Memuru Hasan Hüseyin Efendi’nin kontrol sırasında biletsiz olduğu anlaşılınca bilet ücreti tahsil edilmiş.[3]
*İstanbul işgal altındadır. İngiliz askerî polisi önemli tesis ve merkezlerin başındadır. Çeşmede su alan vatandaşın sıra kavgasından limana yanaşacak gemilere kadar her şeye karışmaktadır. Haydarpaşa istasyonu bilet memuru Mehmed Sami Efendi, yaptığı kontrolde Tayyare Zabiti (havacı subay) Sadreddin Efendi’nin biletsiz olduğunu tespit edince ödettirmeye kalkışmış. Karşılıklı direniş sürerken bilet memuru Sami Efendi, havacı subayı, İngiliz zabıtasına şikâyet ederek tutuklattırmış. Üsküdar Askeri Karakolu’na götürülen Sami Efendi ifadesi alındıktan sonra serbest bırakılmış.[4]
*Pera Palas oteli, halen bakımlı bir bina olarak Meşrutiyet Caddesi üzerinde bulunmaktadır. Otel müşterileri, Avrupa’daki ülkelerine dönüş yapmak için yataklı vagon kumpanyasından bilet alıyorlarmış. Yeni bir emirle Avrupa’ya gidecek yolcuların muayenesiz gitmelerine izin verilmemiştir.[5]
Müslümanları ayartma
İstanbul, şirretin her türünün görülebileceği bir kent olduğu göz önünde bulundurularak Galata kadısına bir hüküm gönderilmiş. Hükümde;
“Tophane’de oturan İngiliz elçisinin, adamlarıyla birlikte fısk u fücur (günaha yönelen) işler çevirdiği ve ayak takımıyla hareket ettiği belirtildikten sonra; fahişe getirip, ezan vakti davul, zurna, çan çaldırdığı; evinin deniz kenarında olması nedeniyle kaçak köleleri sakladığı; Müslüman mezarlarına kazurat döktürdüğü gibi iddialar ortaya konulmuş. Öncelikle Galata semtindeki evine taşınması istenmiş ve takibi emredilmiş“.[6]
Halı üretimi
*I. Dünya Harbi yıllarında Kafkas cephesi henüz açılmamıştır. Harb-i Umumi’nin ilanından önce Dersaadet’e getirilip antrepoya konulan halı ve seccadelerden Deutsche Orientbank’ta merhun (rehin olarak) tutulan ve Osmanlı tebasından birine satılan 78 adet Şirvan halısının transit suretle nakline izin verilmemiştir. Bunların imrarına (geçişine) ruhsat itasının (verilmesinin) mezkûr (adı geçen) banka direktörlüğünden istida olunmuş (dilekçeyle istenmiş) ve bu konuda Meclis-i Vükela kararı alınmıştır.[7] (Maliye; SYS/34-6)
*19’uncu yüzyılın ikinci yarısında İstanbul’da tiyatro oyunları sergilenmeye başlanınca İslam kadınlarına oyunlarda yer verilmemesi esası getirilmiş. Kadın ve erkek arasında böyle bir ayırım varken Isparta’da İslam kadınlarının Hristiyanların evlerine halı dokudukları ve sair hizmetlerde bulundukları öğrenilmiş. Dinen ve siyaseten sakıncaları ortaya konularak bu çalışma şekli men edilmiş. Müslümanlar arasında halıcılığın inkişafı (geliştirilmesi) maksadıyla mahalli Ziraat Bankası’nca kredi açılması kabul edilmiştir.[8]
*Avrupa’dan gelen yabancıları rağbet etmesi nedeniyle Almanya, Avusturya-Macaristan İmparatorlarının ve padişahın resimlerini halılara dokuyan tüccar teşvik edilmiştir.[9]
*16’ncı ve 18’inci yüzyıl Osmanlı ve İran halılarının resimleri, Viyana’dan sipariş edilerek getirtilen kataloglardaki renk, desen ve figürlere ve Almanya’da bastırılan risalenin açıklamalarına uygun şekilde Darülaceze’de imal edilmeye başlanmıştır.[10]
[1] Tarih 05.03.1327 Hicri Miladi 1909 Fon kodu: DH. MKT Dosya: 2776, Gömlek: 101
[2] Tarih 26.06.1329 Hicri Miladi: Fon kodu: BEO Dosya: 3908 Gömlek:
293045
[3] Tarih 21.07.1330 Hicri Miladi: 1912 Fon kodu: DH.EUM.VRK Dosya: 9 Gömlek: 74
[4] Tarih 03.01.1338 Hicri Mld:28 Eyl 1919 Fon kodu: DH.EUM.AYŞ. Dosya: 67, Gömlek: 1
[5] Tarih 28.09.1328 Hicri Miladi Fon kodu: DH. EUM. THR Dosya: 51, Gömlek: 57
[6] Tarih ---- Fon kodu: A. DVNSMHM. d Dosya: 72, Gömlek: 329
[7] Tarih 04.05.1334 Hicri Miladi 1916 Fon kodu: BEO Dosya: 4402 Gömlek:
330135
[8] Tarih: 04.02.1326 Hicri Miladi 1908 Fon kodu: DH. MKT Dosya: 1238, Gömlek: 18
[9] Tarih 05.01.1335 Hicri Miladi: 1915 Fon kodu: DH. KMS Dosya: 42, Gömlek: 6
[10]Tarih 17.01.1326 Hicri Miladi Fon kodu: DH. MKT. Dosya: 1234, Gömlek: 69
