Geçtiğimiz günlerde TÜİK tarafından şimdiye kadar ilk defa olarak” dezavantajların kuşaklararası aktarımı” başlıklı bir araştırma yayınlandı. Yazının içeriği incelendiğinde önemli bir araştırma olduğu anlaşılmaktadır.
Ülkemizde genel olarak bakıldığında tahsil durumu, mesleki pozisyon, yabancı dil öğrenilmesi vb. konular genellikle anne baba veya aile büyükleri örnek alınarak değerlendirilmektedir ve bu da son derece normaldir. Çünkü bebeklikten başlamak üzere hepimiz ebeveynlerimizi örnek alarak onların gittiği yoldan gitmek isteriz.
Olaya ekonomi olarak baktığımızda ise günümüzde aile şirketleri olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle serbest meslek sahibi işletmecilerin çocukları kendi işletmelerinde görev almakta ve ekonomik yaşamını bu şekilde idame ettirmek istemektedir. Bunun tabii ki istisnaları mevcuttur. Babasının işi ile ilgilenmeyip kendini tahsil hayatına veren gençlerimiz de oldukça çoğunluktadır. Doğu Anadolu da veya başka bölgelerimizde başarılı olmuş, önemli mesleklere atanmış birçok vatandaşımız mevcuttur.
Aile şirketlerine gelince çoğunlukla hısım akrabalara öncelik verilmesi, terfi açısından ayrıcalık tanınması gibi gelişmeler açısından bakıldığında diğer personelin bu gibi durumlardan rahatsız olacağı kesindir. Dolayısıyla her aile şirketinin bir aile anayasası olması ve buna tamamen uyulması, ailenin her bireyinin liyakat sistemi ile göreve getirilmesi, terfi ettirilmesi hem şirketin büyümesi, geleceğe hazırlanması açısından hem de diğer çalışanlar açısından son derece önemlidir.
Dezavantajların aktarımında yukarıda bahsettiğim gibi ailenin fonksiyonu ağırlık taşımaktadır. Örneğin bir tüccarın çocuğu babasıyla aynı işi yapmak, bir siyasetçinin çocuğu da siyasete katılmak, bir doktorun çocuğu da doktor olmak isteyebilir. Çünkü evde sohbet veya çalışma konusu olan babasının veya annesinin meslekleridir ve çocuk bunları dinleye dinleye mesleği benimseyebilir ve o mesleğe karşı ilgi duymaya başlar ve bu duygu ve düşüncelerle ileriki yaşlarda da aynı içgüdü ile amacına ulaşmak için gayret gösterir.
Aşağıda TÜİK tarafından ilk defa yayınlanan 2023 yılına ait dezavantajların kuşaklararası aktarımı konulu araştırmayı aynen paylaşıyorum.
"Dezavantajların Kuşaklararası Aktarımı" adlı özel konulu modül çalışmadan elde edilen sonuçlar, ilk kez haber bülteni olarak yayımlanmaktadır. Avrupa Birliği ülkeleri ile aynı dönemde Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması ile birlikte uygulanan modül, 25-59 yaş grubunda olan fertlerin durumu ile kendileri 14 yaş civarında iken ebeveynlerinin durumunu karşılaştırmak amacıyla yapılmıştır.
Annesi yükseköğretim mezunu olan fertlerin %83,5'i yükseköğretimi bitirdi
Kendisi 14 yaş civarında iken annesi yükseköğretim mezunu olan fertlerin, şu anki eğitim seviyesi incelendiğinde, %2,7'sinin lise altı, %13,7'sinin lise ve dengi, %83,5'inin ise yükseköğretim mezunu olduğu görüldü. Yine 14 yaş civarında iken babası yükseköğretim mezunu olan fertlerin %4,4'ünün lise altı, %16,0'ının lise ve dengi, %79,5'inin ise yükseköğretim mezunu olduğu belirlendi.
Fert 14 yaş civarında iken annesi lise altı eğitim seviyesini bitirenlerin şu anki eğitim durumu incelendiğinde %56,3'ünün lise altı, %21,9'unun lise ve dengi, %21,9'unun ise yükseköğretim mezunu olduğu görüldü. Fertler 14 yaş civarında iken babası lise altı eğitim seviyesini bitirenlerin ise %60,0'ının lise altı, %21,5'inin lise ve dengi, %18,4'ünün ise yükseköğretim mezunu olduğu tahmin edildi.
Geçmişte babası ve şu an kendisi işveren veya kendi hesabına çalışanların oranı %14,5 oldu
Fertler 14 yaş civarında iken babası işveren veya kendi hesabına çalışanların %39,2'si şu an ücretli, maaşlı veya yevmiyeli, %14,5'i işveren veya kendi hesabına, %5,6'sı ücretsiz aile işçisi olarak çalışırken bu fertlerin %40,6'sının ise iktisaden faal olmadığı görüldü.
Geçmişte maddi durumu çok kötü olan fertlerin %16,5'i şu an en yüksek gelir grubunda
Kendisi 14 yaş civarında iken ailesinin maddi durumunu "çok kötü" olarak belirtenlerin %16,5'i şu an en yüksek yüzde 20'lik gelir grubunda yer alırken, %25,5'i ise en düşük grupta yer aldı. Kendisi 14 yaş civarında iken ailesinin maddi durumunu "çok iyi" olarak belirtenlerin %40,6'sı şu an en yüksek gelir grubunda iken %7,6'sı ise en düşük grupta oldu.
Fert 14 yaş civarında iken ev sahibi olanların %57,7'si şu an oturduğu konutta yine ev sahibi
Görüşülen fertler 14 yaş ve civarında iken ailesi "ev sahibi" olanların, %57,7'sinin şu an oturduğu konutta mülkiyet durumu "ev sahibi", %26,3'ünün ise "kiracı" olduğu tahmin edildi. Yine fert 14 yaş civarında iken mülkiyet durumu "kiracı" olanların, %40,0'ı şu an oturduğu konutun sahibi iken %47,7'sinin ise kirada oturduğu görüldü.
Fertler 14 yaş civarında iken maddi olarak tatile gidemeyenlerin %69,1'i şu anda da gidemiyor
Fertler 14 yaş civarında iken, tüm ailesiyle bir haftalık tatil masrafını karşılayabilen hanelerde yaşayanların %59,6'sının şu anki hanesi ile bir haftalık tatil masrafını karşılayabildiği, maddi yetersizlik nedeniyle tatil masrafını karşılayamayan hanelerde yaşayanların ise %69,1'inin şu anki hanesi ile de bu masrafı karşılayamadığı görüldü.
Kendisi 14 yaş civarında iken hanesinde yaşayan bütün çocukların günde en az bir kere et, tavuk ya da balık içeren yemek masrafını karşılayabilen fertlerin %72,4'ünün şu an hanesinde iki günde bir bu yemek masrafını karşılayabildiği, %27,6'sının ise karşılayamadığı belirlendi.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
