Tütün ekilen yerlerin tespiti
Cezalar belirlendikten sonra Kartal kazasında tütün ekimi yapılan yerler tespit edilmiş. Paşaköy’de Bağlararası mevkiindeki Şalgam Çiftliği’nde büyük çapta tütün ekimi yapıldığı haber alınmış. Bütün bu çalışmalara rağmen konunun üzerine ciddiyetle gidilmemiş. Erenköy’deki bazı evlerde satışa sunulmak üzere kaçak tütün bulundurulduğu haberleri üzerine Reji memurlarına otuz beş kırk kişilik jandarma ve polisten oluşan bir zabıta kuvveti verilerek yakalama ve el koyma gereklerinin yapılması buyrulmuş.[1] (Zabtiye; 678)
Kartal Kaymakamının, Şehremaneti ve Zabtiye Nezareti’ne çektiği başka tarihli ve detaylı bir telgraftan da Şeyhli köyü civarında tütün kaçakçıları ile kolcuların müsademeye (çatışma) girdiklerini anlıyoruz.[2] Zaman içinde Kartal Reji İdaresi’nde çalışan alt seviyedeki kişilerin de devlet gücünü arkasına alarak gayrimeşru işlere girdiklerini, hatta istifa edip kaçakçılarla işbirliği yaptıklarını da görüyoruz.
Kaçakçılığın başlaması
Kartal Reji İdaresi’nde müstahdem iken istifa edip kaçakçılığa başlayan Çerkesler, Paşaköy bayilerine devletin el koyduğu reji tütününü sattırmayıp kaçak tütün satmaya mecbur etmişler. Devlet zorlayıcı hareketlere engel olunması ve sorumluların yakalanması için çalışma başlatmış.[3] Daha önce kaçak tütün ekimi yapıldığı belirlenen Paşaköy’deki Şalgam Çiftliği’ne, bu kez Kartal reji memurlarının da katıldığı bir operasyon düzenlenerek önemli miktarda kaçak tütün ele geçirilmiş.[4] Bu olayda sonra Nizamiye Alayı Vefa karakolunda müstahdemlik yapan Kartallı Derviş oğlu Mehmed Salim’in elindeki 4,5 kg. kaçak tütünün de reji kolcuları tarafından ele geçirilmesiyle kaçakçılık son bulmuş.[5]
Tütün ekimine kesin yasaklar getiren ve Kartal sahilini de yasak kapsamına alan yeni kanunlar hazırlanırken Pendik’te bir ilginç olay meydana gelmiş. Tebea-i ecnebiyeden (yabancı uyruklu) Simaripa veresesi tarafından Seniha Sultan Hazretleri’nin oğluna satılan ve tütün ziraatinin yasak olduğu saha içinde kalan araziye ruhsatsız tütün ekimi yapıldığı haberleri üzerine Kartal kaymakamlığına tebligat verilmiş.[6]
İzmit’ten Haydarpaşa’ya gelen trenin Maltepe ve Bostancı arasında Başıbüyük Yalısı civarında tütünü kaçırmak isteyen kaçakçılarla İçerenköy Reji kolcuları arasında çatışma çıkmış.[7]
Fuhşiyyat
1891 yılında özellikle bazı kamu görevlilerinin, kabadayıların, bıçkınların ve berduşların Pera, Tophane arasında genelevlere gittikleri, buralardan haraç aldıkları, kavga çıkardıkları zaptiye raporlarına yansımıştır. Düşük omuzlu, yumurta topuk, yüzleri bıçak çizikleriyle süslenmiş (!) bıçkınların içinde kıdemli olanlar, kendilerini ayrı bir seviyede görürlermiş. Yeni yetmeleri yanlarına sokmadıkları gibi pek yüz vermezler, hatta onların kendileri sayesinde tutunabildiklerini söylerlermiş. Meyhanelerin müdavimi, düşük kadınların fedaisi, ve her türlü melânetin mensubu olan bu kişilerin ağzından dökülebilecek inciler:
- Kadın olsun, kitap olsun cildine aldanmayıp içindekilere bakılmalıdır.
- Kartalın beğenmediğini kargalar kapışır.
- Meşe gölgesinde filizlenen yosunlar, çoğu kez kendilerini meşe fidanı sanırlar.
- Dünyada oturarak başarıya ulaşan tek canlı tavuktur.
Gayrimeşru sayılan fuhşiyyatın takibi, taşrada daha kolay olduğundan belli mekânlar oluşturulamamış. Taşradan İstanbul’a kaçak olarak çalışacak kadınlar getirilmiş. Uzak mahalleler arasında bulunan genelevler fark edilsin diye kapılarına kırmızı fener konurmuş. Bu adetten kısa bir süre için vaz geçilmiş ama sonra yine uygulanmış.[8]
Kötü hava koşulları
Kartal-Maltepe tarafına yağan şiddetli yağmur ve doludan Kartal’daki yeni yapılmış caminin sakafı ve duvarları yıkılmış, köprüler tamamıyla harap olmuş, suyolları bozulmuş. Halkın ve yolcuların sıkıntı çekmemesi için hemen keşiflerin yapılması ve keşif sonuçlarının gönderilmesi istenmiş.[9] Bu emir Kartal, Pendik, Maltepe ve Hersek karyelerini (köylerini) bağlayacak yolların, köprülerin ve camiin tamiratını kapsayacak şekilde Başmuhasebeye emir verilmiş.[10]
[1] BOA 20/Ş/1311 Hicri, Dosya: 366, Gömlek: 27412
[2] BOA 27/M/1315 Hicri, Dosya: 161, Gömlek: 111
[3] BOA 08/Ş/1316 Hicri, Dosya: 2151, Gömlek: 89
[4] BOA 11/B/1319 Hicri, Dosya: 31, Gömlek: 30
[5] BOA 01/Ma/1325 Hicri, Dosya: 359, Gömlek: 27
[6] BOA 17/S/1327 Hicri, Dosya: 2763, Gömlek: 20
[7] BOA, 07/Ra/1329 Hicri, Dosya: 10, Gömlek: 2
[8] BOA, 14/S/1329 Hicri, Dosya: 99, Gömlek: 18
[9] BOA 09/Ca/1181 Hicri, Dosya: 101, Gömlek: 5016
