Ada anlaşmada unutulmuştu
Adakale sulara gömüldüğü 1972 yılına kadar Tuna Nehri’nin ortasında ve Romanya ile Sırbistan’ı ayıran bir noktada bulunuyordu. İnönü hatıralarında, Adakale konusunda “Adakale, Berlin Muahedesi’nde unutulmuş ve bizde kalmıştı. Bu kez kurtarılmasını karara bağlamıştık” ifadelerini kullanıyor.
Lozan’da masada kaybedildi
Prof. Dr. Çağrı Erhan (Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi): Adakale’yi Lozan Antlaşması’nda Türk toprağı kabul ederek masaya oturduk. Türklere ait bu kara parçasını pratik gereklilikler nedeniyle Romenlere bırakmak zorunda kaldık. Türkiye ile arasında çok ciddi mesafe olması bunun en büyük nedenlerinden biriydi. Atatürk realist bir devlet adamıydı. Ulaşılamayacak hedefler peşinde koşmadı.
Lozan’da başta Romanya, Bulgaristan olmak üzere Avrupalı devletler Adakale’nin Türklere bırakılmasına şiddetle karşı çıktılar. Adakale Türkiye’ye verilmiş olsa Avrupa’nın ortasında üzerinde Türk askeri ve Türk nüfusu olan bir toprak parçası olacaktı. Türk tarafının Berlin Antlaşması sırasında Adakale’yi özellikle gözden kaçırttığı, ilerideki antlaşmalarda koz olarak öne sürmeyi düşündükleri tahmin ediliyor.”
Romanya ve Sırbistan arasında kalan ada doğrudan İstanbul'a bağlıydı, 750 kişilik nüfusu Türkçe konuşup yazıyordu, kısıtlı ekonomik imkânlara sahip sakinleri şekercilik, kayıkçılık ve tütün-sigara ticareti ile geçiniyordu. Tek katlı Osmanlı evleri ve tek minareli bir cami adaya tipik bir Osmanlı köyü görünümü veriyordu.
Adakale nihayet 1923'te Lozan Antlaşması'yla resmen Romanya'ya verildi. 500 yıl boyunca Türklerin yaşadığı ada, Balkanlar'daki Osmanlı egemenliğinin hüzünlü ve zarif bir hatırası olarak 1970'lere kadar dayandı, 1970'te yapılan barajın suları altında kaldı ve halkı başka yere taşındı.
1896 tarihli kartpostaldan Adakale Çarşısı
Acı sonuç
Bugün için ülkemizin sınırları dışında kalmış çok sayıda şehitlik vardır. En doğuda ve en uzakta olmak kaydıyla Japonya’da Ertuğrul Şehitliği, Güney Kore’de Pusan Şehitliği, Mynmar’daki Thayetmo şehitlikleri geliyor.
I.Dünya Savaşı sonrasında Azerbaycan’da dokuz, KKTC’de sekiz, Ukrayna’da yedi, Biri Gazze’de olmak üzere İsrail-Filistin bölgesinde altı, Yunanistan’da dört, İngiltere, Suriye, Bulgaristan, Çek Cumhuriyeti ve Romanya’da üçer şehitlik bulunmaktadır. Şehitlerimiz Türk bayrağının gölgesinde müsterih olarak uyumaktadır. Rahmetler olsun.
Ancak kaybettiğimiz onca toprağa rağmen son dönemde önce Adakale, sonra da Süleyman Şah toprağımızı kaybettik. Buralarda artık Türk bayrağı da yok. Ne kadar acı değil mİ*
