Aile, bir toplumda en küçük birimdir. Aile bağları, aile kültürü, aile anayasası, aile terbiyesi, aile ilişkileri, aile reisi olarak hemen hemen her yerde karşımıza çıkar.
Her konuda olduğu gibi ailede de sürdürülebilirlik ön plandadır. Hiçbir kimse aile düzenini bozmak, huzursuz bir aile ortamında bulunmak istemez. Ancak bazen zorunlu olarak aile yaşamına son verilmesi durumuyla karşılaşılabilir. Aile içi geçimsizlikleri söz konusu olduğu zaman bu konuda en çok zararı gören maalesef çocuklardır. Her çocuk ana ve babasını her zaman birlikte görmek, onların mutluluklarını paylaşmak ister. Çünkü o çocuğu yetiştiren ana ve babadır. Çocuk dünyaya geldiği andan itibaren büyüklerinden (anne ve babasından) gördüklerinin doğru olduğuna inanarak onlardan aldığı tutum ve davranışları sergiler. Çünkü onun için tek doğru ana baba davranışlarıdır. Örneğin sigara içen bir baba çocukları için kötü örnektir. Çocuk, onun zararını veya eksilerini kavrayacak yapıya sahip olmadığı için ben de büyüsem de sigara içsem diye düşünebilir hatta babasını taklit edebilir. Bir başka deyişle sigara içmek çocuğun bilinçaltına yerleşecektir.
Aile terbiyesi çocukların yetişmesinde en önemli faktör olarak karşımıza çıkar. Anne ve babanın birbirleriyle konuşma şekilleri, üçüncü kişilerle olan ilişkilerindeki nezaket çocuğun izlemindedir ve nasıl görüyorsa onu benimser. Onun için çocuğun yanında özellikle onu olumsuz şekilde etkileyecek konulardan kaçınmalıdır. Diğer yandan çocuğa yalan hiç söylenmemelidir. Doğru sözlerle ona açıklamalarda bulunmak, sebep sonuç ilişkilerini onun anlayabileceği dilde anlatmak son derece önemlidir.
Bir de çocuğun ağlamasını kesmek için ona verilen tavizler akılcı ve bilinçli olmalıdır. Her ağladığında çikolata vb. verilen çocuk, ağlamayı silah olarak kullanmaya başlar ve her istediğini ağlamakla elde edebileceğini beynine yerleştirir. Çocuğa çocukça yaklaşmak en güzel çözümlerden biridir. Onunla oyun oynamak, lunaparka gitmek, kitap okumak, TV izlemek gibi aktiviteler hem çocuğun eğitim alt yapısını oluşturacak hem de anne babasına bağımlılığını arttıracaktır.
Okul çağına gelen bir çocuk, artık sosyal ve kültürel açıdan da birtakım olaylara katılacaktır. Burada tüm tahsil hayatı boyunca verilen eğitimlerin önünde ilkokulda aldığı eğitim bir tık daha öndedir. Çocuk arkadaş seçimini, toplum içinde görev almayı, okumayı, yazmayı, ödev yapmayı ilkokulda öğrenmekte ve uygulamaktadır. Oluşan görev bilinci tüm hayatı boyunca kendisine temel teşkil edecektir. Ayrıca davranış şekillerini, sorumluluk bilincini, beslenme kültürünü, anne babasına veya diğer büyüklerine saygıyı ilkokul öğretmeniyle birlikte ailesinden öğrenecektir. Dolayısıyla ilkokul öğretmenlerimiz bizim en değerli büyüklerimizdir, onları hiçbir zaman unutmayalım.
Çocuklarda bir de kardeş sevgisi aşılamak veya arkadaş sevgisinin önemini vurgulamak esas alınmalıdır. Tek çocuklu ailelerde bu biraz zor gözükse de okul ve diğer çevresinde edindiği arkadaşlıklar bu sorunu aşabilir.
Sosyal faaliyetler çocuğun gelişimi, birbirlerine saygı, sevgi, toplumsal duyarlılık, birtakım yeteneklerin ortaya çıkarılması yönünden vazgeçilmez bir faktördür. Yüzme, futbol, basketbol, okuma yarışması, bilgi yarışması gibi girişimler çocuğun kazanmasından çok ilerdeki yaşamında kullanabileceği bir tecrübe olacaktır. Ailenin olanakları elverdiği müddetçe çocuk mutlaka bir sosyal aktiviteye katılmalıdır ve bu sadece çocuklukta değil tüm hayatı boyunca geçerli olmalıdır.
Her çocuk farklı zekâ ve akıl seviyesinde olmayabilir. Yukarıda saymaya çalıştığımız faaliyetler çocuğun hangi dalda başarılı olacağı hakkında ipucu verecektir. Anne babasının mesleği çocuklarda daha çok tercih sebebidir.
Ataerkil toplumlarda aile reisi erkektir ve evin maddi ihtiyaçlarının karşılanması gibi sorumlulukları vardır. Kadın ise ev işleri ve çocuk yetiştirme görevlerini üslenmiştir.
Günümüzde iş hayatının yaygınlaşması, halkımızın tahsil seviyelerinin yükselmesi, ekonomik geçim zorlukları, globalleşme gibi nedenlerle aile reisi kavramı yavaş yavaş yok olmak üzeredir. Ailede her sorun, her sevinç ortak olmak durumundadır. Eşler her ikisi de çalıştığından alışverişi birisi, yemek, temizlik işini birisi yapacak diye bir kural yoktur ve olmamalıdır. Çünkü çocuklara anlatacakları iş hayatı, ekonomik ifadeler, sosyal ve kültürel eylemler ortak bir yapıdadır. Bu ortamda yetişen çocuk ileride evlendiği zaman bir aile bütünlüğüne yatkın ve saygılı olacağı kesindir.
Aile kavramı iş hayatında da bambaşka özellikleriyle karşımıza çıkar. Çalışanlar aile şirketlerinde pek görev almak istemezler. Çünkü aile şirketlerinde görev dağılımı sırasında ile yakınlarına öncelik tanınır ve diğer çalışanlar için yükselme kavramı zorlaşır. Hâlbuki kurumlaşmış şirketlerde sistem öne çıkar. Örneğin aile şirketlerinde görevli bir personel uzun yıllar görevde kalır ve sistem o kişinin üzerine kuruludur, yani görev değişikliği uzun bir alıştırma süresinden sonra vuku bulur. Kurumsal bir şirkette ise her departman belirli bir sistem dahilinde faaliyettedir. Görevli personel değişikliği etkilemez çünkü sistem sürdürülebilir durumdadır.
Aile şirketlerinde bir de aile anayasası kuralı olan işletmeler vardır ki bunlar kurumsaldır. Örneğin 5-6 yıl çalışmadan müdür olunmaz veya her departmanda belirli süre görev yapmadan genel müdürlük oluşmaz şeklindedir ve bu şekilde hem aile fertlerinin hakları hem de şirketin hakları korunmaya çalışılır. Geçerli bir sürdürülebilirlik faaliyetidir.
Eskiden hane halkı büyüklüğü bugünkünden farklı idi ve ortalama hane halkı büyüklüğü ortalama 5-6 civarında idi. Günümüzde ise aşağıda TÜİK’dan aldığı bilgilerde okuyacağınız gibi 3 civarına düşmüştür. Çünkü köy nüfusu azalmış, kentlerde de ekonomik yaşam oldukça zorlaşmıştır.
TÜİK tarafından yayınlanan 2023 aile istatistikleri aşağıdadır.
Ortalama hane halkı büyüklüğü 3,14 oldu
Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre, Türkiye'de 2008 yılında 4 kişi olan ortalama hane halkı büyüklüğünün, azalma eğilimi göstererek 2023 yılında 3,14 kişiye düştüğü görüldü.
Ortalama hane halkı büyüklüğünün en yüksek olduğu il Şırnak oldu
Türkiye'de 2023 yılında ortalama hane halkı büyüklüğünün en yüksek olduğu il, 4,86 kişi ile Şırnak oldu. Şırnak ilini 4,67 kişi ile Şanlıurfa ve 4,61 kişi ile Batman izledi. Ortalama hane halkı büyüklüğünün en düşük olduğu iller ise 2,54 kişi ile Çanakkale oldu. Bu ili, 2,60 kişi ile Giresun ve 2,61 kişi ile Balıkesir izledi.
Tek kişilik hane halklarının oranı arttı
ADNKS sonuçlarına göre, 2015 yılında %14,4 olan yalnız yaşayan fertlerden oluşan tek kişilik hane halklarının oranının 2023 yılında %19,7'ye yükseldiği görüldü.
Geniş aileden oluşan hane halklarının oranında azalma görüldü
Tek çekirdek aile olarak ifade edilen, yalnızca eşlerden veya eşler ve çocuklarından veya tek ebeveyn ve en az bir çocuktan oluşan hane halklarının oranı, 2015 yılında %66,9 iken 2023 yılında %63,8'e geriledi. Diğer yandan, geniş aile olarak tanımlanan ve en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan hane halklarının oranı 2015 yılında %16,5 iken 2023 yılında %13,2'ye düştü.
Çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hane halklarının oranı arttı
Aralarında eş, anne-çocuk veya baba-çocuk ilişkisi olmayan fertleri içeren; diğer bir ifadeyle çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hane halklarının oranında artış olduğu gözlendi. Söz konusu hane halklarının oranı 2015 yılında %2,2 iken 2023 yılında %3,3'e yükseldi.
Tek kişilik hane halklarının oranının en yüksek olduğu il Gümüşhane oldu
İllere göre hane halkı tipleri incelendiğinde, 2023 yılında tek kişilik hane halklarının oranının en yüksek olduğu ilin %30,4 ile Gümüşhane olduğu görüldü. Gümüşhane ilini %29,2 ile Tunceli ve %29 ile Giresun izledi. Diğer yandan tek kişilik hane halklarının oranının en düşük olduğu il ise %11,1 ile Batman oldu. Bu ili %11,8 ile Van ve %11,9 ile Diyarbakır izledi.
Tek çekirdek aileden oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il Gaziantep oldu
Tek çekirdek aileden oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il, 2023 yılında %72,2 ile Gaziantep oldu. Gaziantep ilini %71,7 ile Diyarbakır ve %71,6 ile Şanlıurfa takip etti. Tek çekirdek aileden oluşan hane halklarının oranının en düşük olduğu il ise %50,8 ile Gümüşhane oldu. Gümüşhane ilini %50,9 ile Tunceli ve %54,1 ile Artvin izledi.
Hane halklarının %10,6'sını tek ebeveyn ve çocukları oluşturdu
Türkiye'de 2023 yılında toplam hane halklarının %10,6'sını tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan hane halkları oluşturdu. Toplam hane halklarının %2,4'ünü baba ve çocuklardan oluşan, %8,2'sini ise anne ve çocuklardan oluşan hane halklarının oluşturduğu görüldü.
Tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il Elâzığ oldu
Tek ebeveyn ve çocuklardan oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il, 2023 yılında %13,2 ile Elâzığ oldu. Bu ili, %12,9 ile Bingöl ve %12,7 ile Adana illeri izledi. Bu oranın en düşük olduğu iller ise %7,4 ile Ardahan, %8 ile Kars ve %8,1 ile Yozgat oldu.
Toplam hane halkları içinde anne ve çocuklardan oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu iller, %10,3 ile Elâzığ, %10,2 ile Bingöl, %9,9 ile Adana olurken, bu oranın en düşük olduğu iller ise %5,2 ile Ardahan, %6 ile Kars ve Yozgat oldu.
Diğer yandan, baba ve çocuklardan oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu iller, %3,6 ile Kilis ve Malatya, %3,2 ile Hatay olurken, bu oranın en düşük olduğu iller ise %1,8 ile Nevşehir, %1,9 ile Sinop ve Tokat oldu.
Geniş aileden oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il Hakkâri oldu
Geniş aileden oluşan hane halklarının oranının en yüksek olduğu il, 2023 yılında %20,2 ile Hakkâri oldu. Hakkâri ilini %18,9 ile Batman, %17,5 ile Bartın izledi. Bu oranının en düşük olduğu il ise %9,1 ile Eskişehir oldu. Eskişehir ilini %9,9 ile Çanakkale ve %10 ile Ankara izledi.
Toplam resmi evlilikler içinde son evliliğinde akraba evliliği yapanların oranı %8,2 oldu
ADNKS sonuçlarına göre, 2023 yılında toplam resmi evlilikler içinde, son evliliğinde birinci dereceden kuzenleri ile akraba evliliği yapmış 16 ve üzeri yaştaki bireylerin oranı %8,2 oldu. Akraba evlilikleri akrabalık türüne göre incelendiğinde, akraba evliliği yapmış bireylerin %46,5'inin hala/dayı çocukları ile %27,2'sinin amca çocukları ile ve %26,3'ünün ise teyze çocukları ile evli olduğu görüldü.
Akrabasıyla evli olan bireylerin en fazla olduğu il Mardin oldu
Toplam resmi evlenmeler içindeki akraba evlilikleri illere göre incelendiğinde, 2023 yılında toplam evli bireyler içinde son evliliğinde akraba evliliği yapmış 16 ve üzeri yaştaki bireylerin oranının en fazla olduğu il %20,1 ile Mardin oldu. Bu ili %18,7 ile Şanlıurfa ve %16,8 ile Diyarbakır izledi. Akraba evliliği yapmış bireylerin oranının en az olduğu il ise %1,1 ile Edirne oldu. Bu ili %1,5 ile Kırklareli ve %2 ile Çanakkale izledi.
Akraba evliliği oranı 2023 yılında %3,2 oldu
Evlenme istatistikleri sonuçlarına göre, 2010 yılında gerçekleşen resmi evlenmelerin %5,9'unun akraba evliliği olduğu ve bu oranın sonraki yıllarda sürekli düşüş göstererek 2018 yılında %4,3, 2023 yılında ise %3,2 olduğu görüldü.
Akraba evliliği oranının en yüksek olduğu il %17,7 ile Şanlıurfa oldu
Akraba evliliği oranı illere göre incelendiğinde, 2023 yılında akraba evliliği oranının en yüksek olduğu ilin %17,7 ile Şanlıurfa olduğu görüldü. Bu ili, %12,4 ile Siirt ve %12,3 ile Muş izledi. Akraba evliliği oranının en düşük olduğu il %0,5 ile Edirne oldu. Bu ili %0,6 ile Kırklareli ve Bartın izledi.
Bireylerin mutluluk kaynağı aileleri oldu
Yaşam Memnuniyeti Araştırması, 2023 sonuçlarına göre bireylerin mutluluk kaynağı olan kişiler incelendiğinde, kendilerini en çok ailelerinin mutlu ettiğini belirtenlerin oranı %69,9 olurken, bunu sırasıyla %15 ile çocukları, %5,4 ile kendisi, %3,8 ile eşi, %2,9 ile anne/babası ve %1,8 ile torunları takip etti.
Babası vefat etmiş çocukların sayısı 263 bin 757 oldu
ADNKS sonuçlarına göre, 2023 yılında Türkiye'de toplam 22 milyon 206 bin 34 çocuk içinde hem annesi hem babası vefat etmiş çocuk sayısının 5 bin 461, babası vefat etmiş çocuk sayısının 263 bin 757, annesi vefat etmiş çocuk sayısının ise 82 bin 291 olduğu görüldü.
Cinsiyete göre incelendiğinde hem annesi hem babası vefat etmiş erkek çocuk sayısının 2 bin 848, kız çocuk sayısının 2 bin 613, babası vefat etmiş erkek çocuk sayısının 134 bin 881, kız çocuk sayısının 128 bin 876, annesi vefat etmiş erkek çocuk sayısının 41 bin 847, kız çocuk sayısının 40 bin 444 olduğu görüldü.
Son bir yıl içindeki boşanma olaylarından 171 bin 213 çocuk etkilendi
Kesinleşen boşanma davaları sonucunda 2023 yılında 171 bin 881 çift boşanırken 171 bin 213 çocuk velayete verildi. Boşanma davaları sonucu, çocukların velayetinin çoğunlukla anneye verildiği görüldü. Çocukların velayetinin 2023 yılında %74,9'u anneye, %25,1'i babaya verildi.
Taşınabilir bilgisayar bulunan hanelerin oranı %45,2 oldu
Hane halkı bilişim teknolojileri kullanım araştırması sonuçlarına göre, evden İnternete erişim imkânına sahip olan hanelerin oranı 2004 yılında %7 iken 2023 yılında bu oran %95,5 oldu. Diğer yandan hanelerde dizüstü, tablet, netbook gibi taşınabilir bilgisayar bulunma oranı %0,9'dan %45,2'ye, cep telefonu/akıllı telefon bulunma oranı %53,7'den %99,7'ye yükseldi.
Geniş ailelerin %25,7'sinin yoksulluk sınırının altında yaşadığı görüldü
Gelir ve yaşam koşulları araştırması sonuçlarına göre, eşdeğer hane halkı kullanılabilir fert medyan gelirinin %60'ı dikkate alınarak belirlenen sınıra göre yoksulluk oranı 2023 yılında %21,7 olarak gerçekleşti.
Hane halkı tipine göre yoksulluk oranı incelendiğinde ise tek kişilik hane halklarının %13,7'sinin, tek çekirdek aileden oluşan hane halklarının %21,6'sının, geniş ailelerden oluşan hane halklarının %25,7'sinin, çekirdek aile bulunmayan birden fazla kişiden oluşan hane halklarının ise %13,6'sının yoksulluk sınırının altında yaşadığı gözlendi.
Kendilerine ait bir konutta yaşayanların oranı %56,2 oldu
Gelir ve yaşam koşulları araştırması sonuçlarına göre, 2023 yılında konutun mülkiyet durumları incelendiğinde, fertlerin %56,2'sinin oturduğu konutun kendilerine ait olduğu, %27,8'inin ise kiracı olduğu görüldü. Lojmanda oturanların oranı %0,9 olurken kendi konutunda oturmayıp kira ödemeyenlerin oranı ise %15,1 olarak gerçekleşti.
Konutun izolasyonundan dolayı ısınamama en çok karşılaşılan konut ve çevre problemi oldu
Gelir ve yaşam koşulları araştırması sonuçlarına göre fertlerin %32,6'sının 2023 yılında konutunda izolasyondan dolayı ısınma sorunu yaşadığı, %32'sinin sızdıran çatı, nemli duvarlar, çürümüş pencere çerçevesi vb. nedenlerle sorun yaşadığı ve %19,8'inin trafik veya endüstrinin neden olduğu hava kirliliği, çevre kirliliği veya diğer çevresel sorunlar yaşadığı görüldü.
AÇIKLAMALAR
Türkiye İstatistik Kurumu, 2012 yılından itibaren özel günlerde günün önemine atfen özel yayın ya da haber bülteni yayımlamaya başlamıştır. Bu kapsamda, 15-21 Mayıs olarak belirlenen Aile Haftası'na özel olarak bu haber bülteni hazırlanmıştır.
Haber bülteninde, ülkemizdeki aile yapısını ortaya koyan temel istatistiklere yer verilmiştir. Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından 15 Mayıs günü, 1994 yılından itibaren "Uluslararası Aile Günü" olarak kutlanmaktadır. Her yıl ailenin korunması ve güçlendirilmesi amacıyla bugüne özel belli temalara dikkat çekilmektedir. Uluslararası Aile Günü'nün bu yılki teması, "Aileler ve İklim Değişikliği: Uluslararası Aile Yılı +30"dur.
Yuvanızda mutluluk eksik olmasın.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
