Ülkemizin üç tarafı denizlerle çevrili göl ve nehirleriyle zengin olan su ürünleri üretimi noktasında çok iyi bir konumdadır. Denizlerimiz ve iç sularımızın alanları neredeyse tarım alanlarına yakındır. Buna bağlı olarak su ürünleri kaynaklarını verimli ve doğru bir şekilde aktif halde kullanmamız gerekmektedir.
Türkiye’nin sahip olduğu geniş su kaynakları iklim ve coğrafi koşulların uygunluğu su ürünleri yetiştirileceği için çok yüksek bir potansiyele sahiptir. 2020 TÜİK verilerine göre ülkemizde su ürünleri yetiştiriciliğinin yapıldığı anlardan toplam 421.411 ton su ürünleri yetiştirildiği görülmektedir.
Türkiye’deki su ürünleri yetiştiriciliği potansiyeli şu şekilde özetlenebilir: Ülkemizde deniz ürünleri yetiştireceği Ege, Akdeniz ve Karadeniz bölgelerinde değeri yüksek balık türleri olan çipura, levrek, orkinos gibi balık türleri yetiştirilmektedir. Türkiye’nin iç su kaynaklarının açısından çok zengin olan bir ülke olduğu için baraj ve göllerde bunun yanında nehirlerde tatlı su balıkçılığı yapmak çok uygundur.
Türkiye’de su ürünleri yetiştiriciliği en çok nerde yapılır diye sorulsa hiç şüphesiz herkesin aklına Karadeniz sahilleri gelir. Karadeniz sahilleri ülke ekonomisine ve istihdama önemli katkılar sağlamaktadır.
Bu potansiyelin daha iyi değerlendirilmesi için sürdürülebilir yönetim, teknoloji kullanımı, eğitim ve bilgi paylaşımı gibi alanlara yatırım yapılması önemlidir. Aynı zamanda, çevresel ve ekonomik açıdan sürdürülebilir uygulamaların benimsenmesi, sektörün geleceği için önemlidir
SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN KAPSAMI
Su ürünleri yetiştiriciliğinin kapsamı su ortamında yaşayan çeşitli su ürünlerini belirli kontrol ve gözetim altında insanlar tarafından tesislerde üretilmesi ve yetiştirilmesidir.
Su ürünleri yetiştiriciliği veya Akva kültür, su ortamında yaşayan çeşitli hayvan ve bitki türlerinin kontrollü koşullar altında üretilmesi ve yetiştirilmesi işlemidir.
DENİZ ÜRÜNLERİ
Balıklar: Levrek, çipura, orkinos, somon gibi türler.
Karidesler: Beyaz karides, kara karides gibi türler.
İstiridye ve Midye gibi kabuklu deniz ürünleri.
TATLI SU ÜRÜNLERİ
Balıklar: Alabalık, sazan, somon, turna gibi türler.
Yumuşakçalar: Yengeç, sucul böcekler gibi organizmalar
SU ÜRÜNLERİ YETİŞTİRİCİLİĞİNİN ÖNEMİ
Su ürünleri yetiştiriciliğine büyük önem verilmesi gerekmektedir çünkü su ürünleri insanlar tarafından tüketildiği için çeşitli sağlık problemlerine neden olabilmektedir. Dünyada ve ülkemizde gittikçe su ürünleri tüketime artmaktadır su ürünleri yetiştiriciliği çeşitli sosyal ekonomik ve çevresinden açılardan da büyük öneme sahiptir.
Su ürünleri yetiştiriciliği sadece ticari amaçlarla değil, aynı zamanda besin güvenliğini sağlamak, çevresel sürdürülebilirliği desteklemek ve doğal popülasyonları korumak amacıyla da yapılabilir. Su ürünleri yetiştiriciliğinin önemini açıklayan bazı başlıklar vardır bunları şöyle sıralayabiliriz.
Gıda Güvencesi
Ekonomik Katkı başka
Doğal Popülasyonların Korunması
Sürdürülebilirlik
Protein Kaynağı
İhracat ve Ticaret
Çevre ve Ekosistem Koruma
Kırsal Kalkınma
Su ürünleri yetiştiriciliğinin önemini açıklayan bu başlıklar insan sağlığını ve beslenmesini için sürdürülebilir bir üretimin yapılması gerektiğini ve kırsalda yaşayan insanların kalkınmasını sağlayarak bunları ihracat ile ülkemiz ekonomisini katkı sağlanması planlanmalıdır. Ayrıca çevreyi ve ekosistemi koruyarak doğru yönetim ve bilimsel araştırmalar ile sürdürülebilir bir üretim yapmamız mümkündür.
SÜRDÜRÜLEBİLİR KÜLTÜR BALIKÇILIĞI NEDİR?
Balık yetiştiriciliği, dünya genelinde artan protein ihtiyacını karşılamada önemli bir rol oynamaktadır. Sürdürülebilirlik, çevresel etkilerin yönetimi ve sağlık standartlarının korunması gibi konuların dikkate alınması gereklidir.
Sürdürülebilir kültür balıkçılığı, balık yetiştiriciliğinin sürdürülebilir ve çevre dostu yöntemlerle yapılmasıdır. Doğal kaynakları etkili kullanma ve ekonomik sürdürülebilirlik gibi faktörlerle ekolojik dengeyi koruması önem arz etmektedir sürdürülebilir bir kültür balıkçılığı için bazı temel prensipler vardır.
Sürdürülebilir kültür balıkçılığının temel prensipleri şunlardır:
Doğal Kaynakları Etkili Kullanım
Çevresel Duyarlılık
Genetik Çeşitlilik
Hastalık ve Parazit Kontrolü
Toplumsal ve Ekonomik Etki
Yönetim ve İzleme
Bu gibi temel prensipler sürdürülebilir kültür balıkçılığında su tüketimini koruyarak enerjileri optimize etmesi ve ıslah programlarıyla genetik çeşitliliği korumaya çalışılması, ekonomik ve sosyal boyutların yerel veya genel istihdam yaratması ülke ekonomisine katkı sağlaması. Düzenli izleme ile veri analizi ve bilimsel araştırmalara yardımcı olması gibi temel özellikleri barındıran temel prensipler ortaya çıkmıştır.
Sonuç olarak su ürünleri yetiştiriciliği, geleneksel avcılığın ve kültür balıkçılığı sınırlı olduğu durumlarda, artan dünya nüfusunu beslemek için deniz veya tatlı su balıkçılığı su ürünleri ihtiyacını karşılama potansiyeline sahip önemli bir yöntemdir. Bu yöntem, çevresel ve ekonomik sürdürülebilirlik için önemli bir araçtır ve balık türlerinin gelecekte de nesillerinin devamını sağlama çabasını destekler.
(Yukarıdaki bilgileri https://www.webagron.com/su-urunleri-yetistiriciligi-nedir-ilkeleri-ve-yonetimi/ sitesinden aldım.)
TÜİK tarafından yayınlanan 2023 su ürünleri bilgileri aşağıdaki gibidir.
Su ürünleri üretimi 2023 yılında %18,6 arttı
Su ürünleri üretimi 2023 yılında bir önceki yıla göre %18,6 artarak 1 milyon 7 bin 921 ton olarak gerçekleşti. Üretimin %38,4'ünü avcılık yoluyla elde edilen deniz balıkları, %3,3'ünü avcılık yoluyla elde edilen diğer deniz ürünleri, %3,3'ünü avcılık yoluyla elde edilen iç su ürünleri ve %55,0'ını yetiştiricilik ürünleri oluşturdu.
Su ürünleri avcılığı 2023 yılında %35,5 arttı
Avcılık yoluyla yapılan toplam üretim 454 bin 59 ton olurken, yetiştiricilik üretimi 553 bin 862 ton olarak gerçekleşti. Deniz ürünleri avcılığı bir önceki yıla göre %39,4, iç su ürünleri avcılığı ise %0,8 arttı.
Avlanan deniz balıkları miktarı 387 bin 115 ton olarak gerçekleşti. Avlanan deniz balıklarının türlerine göre dağılımı incelendiğinde, hamsi balığının 273 bin 915 ton ile en yüksek miktarda avlanan balık olduğu görüldü. Hamsi balığını 45 bin 764 ton ile çaça ve 17 bin 311 ton ile sardalye takip etti.
Yetiştiricilik üretimi 2023 yılında %7,6 arttı
Yetiştiricilik yoluyla yapılan üretimin 2023 yılında 399 bin 529 tonu (%72,1) denizlerde, 154 bin 333 tonu (%27,9) iç sularda gerçekleşti. Yetiştirilen en önemli balık türleri iç sularda 154 bin 6 ton ile alabalık, denizlerde ise 160 bin 802 ton ile levrek ve 154 bin 11 ton ile çipura oldu.
AÇIKLAMALAR
Deniz balıkları ve diğer deniz ürünleri avcılığı istatistikleri, Türkiye İstatistik Kurumu ile Tarım ve Orman Bakanlığı (TOB) tarafından iş birliği içerisinde uygulanan Aylık Büyük Balıkçı Deniz Ürünleri Avcılığı Araştırması ve Sezonluk Küçük Balıkçı Deniz Ürünleri Avcılığı Araştırmasından elde edilmektedir. Avlanılan iç su ürünleri ve yetiştiricilik üretimi istatistikleri ise TOB tarafından derlenmektedir.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
