Türkiye ve Rusya'nın çabalarıyla Suriye'de 30 Aralık 2016'da ateşkesin güçlendirilmesi için 23 Ocak 2017'de Suriye konulu ilk Astana toplantısı yapılmıştı. Toplantıya Suriye askeri muhalefeti, Esed rejimi temsilcileri, Türkiye, Rusya, İran ve ABD heyetleri katılmıştı. Askeri muhalifler ile rejim güçleri temsilcilerinin iç savaşın başından beri ilk defa uluslararası bir toplantıda bir araya gelmesi toplantıyı önemli kılmıştı.
Şubat 2017'de yapılan bir sonraki turda ateşkesin yanı sıra ilk kez tutukluların durumu ele alınmış, Mart 2017'deki üçüncü kez yapılan görüşmelerde ise, garantör ülkelerce kurulan üçlü mekanizmanın güçlendirilmesi kararı alınmıştı.
Gerginliği Azaltma Bölgeleri Antlaşması
Türkiye, Rusya ve İran'ın katıldığı, 4-5 Mayıs 2017'deki dördüncü tur Astana toplantısında, İdlib ve komşu illerin (Lazkiye, Hama ve Halep vilayetleri) bazı bölgeleri, Humus ilinin kuzeyi, başkent Şam'daki Doğu Guta ile ülkenin güney bölgeleri (Dera ve Kuneytra vilayetleri) olmak üzere dört adet "gerginliği azaltma bölgesi" oluşturulmuştur.
İran destekli ve rejim karşıtı teröristler, ateşkes ilan edilerek durumun muhafaza edilmesinin kararlaştırıldığı 4 bölgeden İdlib hariç kalanları, Rusya'nın hava desteği sayesinde ele geçirmişlerdir. Temmuz 2017'deki beşinci tur Astana görüşmelerinde ise Gerginliği Azaltma Bölgelerine ilişkin detayları görüşmek için Ortak Çalışma Grubu oluşturulması konusunda anlaşılmıştı. Eylül 2017'deki bir sonraki toplantının ana gündemi İdlib ilindeki çatışmasızlık bölgesinin sınırlarının çizilmesi olmuştu. Astana görüşmelerinin sekizinci turu 21 Aralık 2017'de Nur Sultan'da yapılmıştır. Ele alınan konular ise;
***Tutukluların serbest bırakılması,
***Mayınlanmış tarihi alanların temizlenmesi,
***Gerginliği Azaltma Bölgelerindeki gelinen son durum ve
***Rusya’nın Soçi kentinde düzenlenecek Ulusal Diyalog Kongresi'ne hazırlık olmuştur.
ABD’nin ilgisi azalıyor
Bu turdan itibaren ABD, toplantıya en alt düzeyde katılmıştır. 30 Ocak 2018'de Rusya'nın Soçi kentinde Suriyelilerin ve garantör ülkeler Türkiye, Rusya ve İran'ın temsilcilerinin katıldığı kongreden, Anayasa Komitesi kurma kararı çıkmıştır.
Sonraki tarihlerde yapılan 17’nci tur görüşmelerinde Suriye’deki güncel durum, insani yardımların ulaştırılması, Cenevre’deki Suriye Anayasa Komitesi çalışmalarının yeniden başlatılması, mahkumların değişimi, alıkonulanların serbest bırakılması ve kayıp kişilerin aranması gibi güven artırıcı önlemler görüşülmüştü. Suriyeli mültecilerin ülkelerine dönüşü 18. tur görüşmelerinin ana gündemi olmuştur.
Türkiye ile Rusya, İdlib gerginliği azaltma bölgesindeki temas hattı boyunca tüm askeri faaliyetlerin 6 Mart 2020'de durdurulmasında anlaşmıştı. Dört yıl sonra anlaşma bozuldu.
Çatışma ve yayılmalar başladı
Suriye’de rejim karşıtı Heyet Tahrir Şam (HTŞ) örgütü, Beşar Esad güçlerine Halep’in kuzeyinden sürpriz bir saldırı başlattı. Çarşamba günü sabah başlayan çatışmalarda 182 kişinin öldüğü bildirildi. HTŞ ve bazı yerel muhalif grupların 56 köy ve noktayı ele geçirdiği ve Halep merkezine 1 kilometreye kadar yaklaştığı ileri sürüldü.
Rusya'ya ait savaş uçaklarının, Suriye'nin kuzeyindeki Halep ilinin batısındaki Daret İzze ve Etarib ilçelerine düzenlediği saldırıda 12 sivil öldü, en az 30 sivil yaralandı. Muhaliflere ait uçak gözlemevinden alınan bilgiye göre, Lazkiye ilindeki Hımeymim Üssü'nden kalkan Rus savaş uçakları, Daret İzze ve Etarib'deki sivil yerleşimlere hava saldırıları düzenledi. Halep’in kuzeyinden başlatılan saldırılarda muhalifler, 32 köy ve noktayı ele geçirdi. Rus savaş uçaklarının Halep kırsalına düzenlediği saldırıda 12 sivil hayatını kaybetti.
Halep kent merkezinin 5 kilometre yakınına kadar yaklaşan ve 250 kilometrekarelik bir alanın kontrolünü ele alan rejim karşıtı gruplar ayrıca günün ilk saatlerinde Halep Neyrap Askeri Havaalanı'na dronlarla saldırdı ve bir helikopteri imha etti. Rejim güçleri ise çatışmalar sürerken sivil yerleşim yerlerini, karadan karaya atış yapılan silahlarla hedef aldı.
Değerlendirme
Anlaşma sağlanması konusunda Türkiye, Rusya, ABD, Suriye ve İran biraraya geliyorlar ve belli konularda mutabakat sağladıklarını ortaya koyuyorlar. Dört yıl sonra anlaşma bozuluyor. Rusya Hava Kuvvetlerini kullanarak İdlib ve civarıyla Halep civarında rejim karşıtlarına saldırıyor. Rusya’nın Suriye’den çok Suriyeli olmasının arkasında Hmeymim askeri hava üssüne bir saldırı olmasından çekindiği için saldırmış olmasıdır.
Bir zamanlar Suriyeli yetkililer, “Rusya’yı biz davet ettik” demişler ve ABD’yi kızdırmışlardı. Şimdi Suriye topraklarını bombalayan Rusya karşısında ABD, “Oooh” diyordur.
Bizim açımızdan ise Orta Doğu’nun bataklık olduğu bir kez daha teyit edilmiş oldu.
