Euronews Business, Kara Cuma dolandırıcılığının artmasının ardındaki nedenleri inceliyor.
Kara Cuma dolandırıcılığı, perakendecilerin ve web sitelerinin sunduğu büyük indirimlerle birlikte son
yıllarda hızla yaygınlaştı. Bunun temel nedenlerinden biri, artan hayat pahalılığı, yüksek faiz oranları
ve jeopolitik belirsizlikler nedeniyle tüketicilerin büyük harcamalardan kaçınmaya başlaması.
Bu durum, özellikle yılın son çeyreği olan "altın çeyrek" döneminde, daha fazla indirim ve fırsat
sunularak müşterileri alışverişe çekme çabalarını artırdı. Kara Cuma ve Siber Pazartesi, bu dönemin
satış hedefleri için kritik öneme sahip.
Bitdefender Antispam Lab, Kara Cuma ile ilgili spam e-postaların yüzde 75'inin dolandırıcılık içerdiğini
ve Avrupa'nın dünya genelindeki Kara Cuma temalı spamların yüzde 44'ünü aldığını ortaya koydu.
Caba adlı yardım kuruluşu ise Y ve Z kuşağının, Boomers kuşağına göre online alışveriş
dolandırıcılığına üç kat daha fazla maruz kaldığını belirtiyor.
Dolandırıcılar, sahte e-postalar, web siteleri, sosyal medya reklamları, arama motoru bağlantıları ve
teslimat bildirimleri gibi yöntemlerle tüketicileri hedef alıyor.
Kara Cuma dolandırıcılığı son yıllarda neden arttı?
Kara Cuma dolandırıcılığındaki artışın en önemli nedenlerinden biri, dolandırıcılık araçlarının dark
web'de giderek daha ucuz ve erişilebilir hale gelmesi. NordVPN siber güvenlik uzmanı Adrianus
Warmenhoven, bir e-posta notunda şu bilgileri paylaştı:
"Dark web'deki kimlik avı kitleri genellikle ücretsizdir, sahte web sitesi şablonları 50 dolardan (47,40
euro) başlar ve hizmet olarak kötü amaçlı yazılım abonelikleri aylık yaklaşık 150 dolardır (142,45
euro). Çerez ele geçirme sayfaları gibi daha gelişmiş araçlar ise 400 dolara (379,24 euro) veya daha
fazlasına mal olabilir. Ancak bu ürünlerde bile indirim bulmak mümkündür."
Bu rakamlar, NordStellar'ın analizlerine dayanıyor ve dolandırıcılar için adım adım rehberler, kişisel
dersler ve öğreticiler bile sunuluyor. Ucuz internetin yaygınlaşması, sofistike teknoloji ve gelişmiş
dolandırıcılık teknikleri de bu suçların artmasını kolaylaştırıyor.
Dolandırıcılar, genellikle PayPal, Amazon, Shopify, çeşitli bankalar ve hatta Netflix gibi büyük
platformları taklit eden sahte alışveriş sayfaları oluşturuyor. Bu sayfalar, HTML kodlama ile
özelleştirile bilirlik, kart doğrulama detayları, güçlü anti-bot sistemleri ve OTP ile 2FA sistemlerini
atlatmaya yönelik araçlar içeriyor. Tüm bu özellikler, dolandırıcılık girişimlerinin tespit edilmesini
zorlaştırıyor.
Dolandırıcılar, tüketicilerin ilgi alanlarına göre kampanyalarını şekillendiriyor. Örneğin, moda
tutkunları için sahte lüks ürünler, teknoloji severler için sahte cihaz fırsatları, market alışverişi
yapanlar için ise Costco ve Tesco gibi mağazaların adı kullanılarak yapılan anket dolandırıcılıkları
dikkat çekiyor.
Yapay zekâ teknolojisinin yükselişi, dolandırıcılık faaliyetlerini daha sofistike hale getirdi. Gerçek web
sitelerinin renk ve yazı tiplerini birebir kopyalayabilen dolandırıcılar, tüketicilerin sahte ve gerçek
siteler arasındaki farkı ayırt etmesini zorlaştırıyor.
Sürdürülebilir alışverişe olan ilginin artması, dolandırıcılar için yeni fırsatlar yarattı. Bazı markalar veya
bireyler, ürünlerinin çevre dostu veya sürdürülebilir olduğunu iddia ederek tüketicileri yanıltıyor. Bu
iddiaların doğrulanması zor olduğundan, tüketiciler bu tür dolandırıcılıklara daha açık hale geliyor.
Fırsat ve değer odaklı alışveriş yapan tüketiciler, iyi bir fırsat yakaladıklarında satıcının güvenilirliğini
veya ürünün kalitesini yeterince sorgulamayabiliyor. Bu durum, dolandırıcılıkların yaygınlaşmasına
zemin hazırlıyor.
Temu ve Shein gibi e-ticaret platformları, sahte indirim kampanyaları nedeniyle Kara Cuma
dolandırıcılığına katkı sağlamakla eleştiriliyor. Temu, kısa süre önce AB tüketici koruma yasalarını ihlal
ettiği gerekçesiyle soruşturma altına alındı.
Temu bir açıklamasında, "AB'ye girişimizden bu yana uygulamalarımızı yerel normlarla uyumlu hale
getirmek ve yasal yükümlülüklerimizi yerine getirmek için sürekli adımlar attık. Düzenleyici kılavuzları
yakından takip ediyor ve faaliyetlerimizi sürekli iyileştiriyoruz." dedi.
Shein ise Euronews'in yorum talebine yanıt vermedi.
Alışveriş yapanlar Kara Cuma dolandırıcılığına karşı kendilerini nasıl daha iyi koruyabilir?
Alışveriş yapanlar, gerçek olamayacak kadar iyi görünen indirim veya fırsatlarla karşılaştıklarında
temkinli olmalı ve dolandırıcılık olasılığını göz önünde bulundurarak ürün ve satıcıları dikkatlice
araştırmalıdır. Bu, özellikle yeni veya az bilinen web sitelerinde geçerli.
Satıcıların ve ürünlerin güvenilirliğini değerlendirmek için alışveriş yapanlar, bildikleri ve güvendikleri
web siteleriyle çapraz kontrol yapabilir. Ayrıca, bir web sitesinin URL'sini kontrol etmek veya ürünü
üçüncü taraf bir platform yerine doğrudan perakendecinin web sitesinden satın almak, dolandırıcılığı
önlemek için etkili bir yöntem.
Yeni oluşturulan web sitelerinden gelen bağlantılar veya sosyal medya pazarlama gönderilerine
dikkat edilmeli. Bir alan adının ne zaman oluşturulduğunu kontrol etmek, dolandırıcılık riskini
anlamak açısından faydalı olabilir. Benzer şekilde, sahte ünlü onaylarının kullanıldığı durumlarda,
desteğin gerçek olup olmadığını diğer güvenilir kaynaklardan doğrulamak önemli.
Dolandırıcılar, zamana duyarlı indirimler veya ödeme sırasında geri sayım sayaçları gibi taktiklerle
tüketicileri acele etmeye zorlayabilir. Bu tür bir "aciliyet hissi" yaratılması, tüketicilerin satıcıları
doğrulamasını veya ürünleri karşılaştırmasını engelleyebilir.
Dolandırıcılığa karşı en iyi korumalardan biri kredi kartı kullanmaktır. Çoğu kredi kartı, dolandırıcılık
koruması sağlayarak işlemlerin güvenliğini artırır. Bu, kapıda ödeme veya banka kartına göre daha
güvenli bir seçenektir.
Kara Cuma ve Siber Pazartesi sırasında aşırı harcamayı önlemek için ihtiyaçların önceliklendirildiği bir
alışveriş listesi hazırlamak önemlidir. Özellikle "daha fazla al, daha fazla kazan" planları tüketicileri
gereksiz harcamalara yönlendirebilir.
Voucherbox CEO'su Charlotte Lumbroso-Baumgartner, planlı ve bilinçli alışverişin önemine dikkat
çekerek şu ifadeleri kullandı: "Satış etkinliklerinden en iyi şekilde yararlanmak için alışveriş yapanların
net bir plan ve eleştirel bir yaklaşımla hareket etmesi gerekiyor. Bütçe belirlemek, fiyatları
karşılaştırmak ve ince yazıları anlamak, aşırı harcamadan kaçınmanın anahtarıdır. Bir fırsat ancak
ihtiyaçlarınız ve bütçenizle uyumluysa değerlidir."
Düşüncesiz yerine bilinçli bir alışveriş yaklaşımı, dolandırıcılıktan korunmanın yanı sıra tasarrufu en
üst düzeye çıkarmak için en etkili yoldur.
(Yukarıdaki yazı Euronews sitesinden alınmıştır.)
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
zozcivan@hotmail.com
