İcadiye yangın kulesinin tarihi 19’uncu yüzyıl ortalarına kadar gider. Kulenin inşa edildiği
Vaniköy semti, adını IV. Mehmed zamanının hünkâr şeyhi olan Vâni Mehmed Efendi’den
almıştır. Padişah tarafından Mehmed Efendi’ye bağışlanan koru, 19’uncu yüzyıla gelindiğinde
Kenan Efendi adında birinin idaresine geçmiştir.
Bu zat, 1830’lu yıllarda, kulenin bulunduğu saha yakınlarında bir köşk yaptırarak Sultan II.
Mahmud’a hediye etmiş; ancak çok kısa bir süre sonra bu köşkün yanması neticesinde sultan,
burada yeni bir köşk yapılmasını emretmiştir. Sultanın köşkü yeniden yaptırması sonrasında
ortaya çıkan mükemmel ve “nev-icad” yapıdan dolayı hem köşke hem de bölgeye İcadiye adı
verildiği rivayet olunmuştur.
Tarih içinde İcadiye
1837 yılındaki kayıtlara göre bu semtte Ermenilerin de oturduğunu görüyoruz. Köşkün
yeniden yapılmasıyla yollarının açılması zorunluluğu öne çıkmış. Hassa Süvari 2’nci Liva’nın
bir kısım askeri tesviye işlerine memur edilmiş ve mühimmat-ı harbiyeden yüz kazma ve iki
yüz kürek verilmek suretiyle desteklenmiştir. 1
Yangınları haber vermek için harik (yangın) kulesine fener konulmasına karar verilmiş ve
İcadiye’den top atılması emredilmiş. 2 Kasır kurbunda (civarında) yangınlarda atılmak üzere
konulan topların idaresi için bir yüzbaşı, altı çavuş ve onbaşı ile on iki nefer toplam 24 kişi
görevlendirilmiştir. Söz konusu uygulama II. Meşrutiyet devrine kadar devam edecek, bu
tarihte telefonun yaygınlaşmasıyla toplar, kuleden indirilecektir.
1840 yılına gelindiğinde geceleri yangın çıkması halinde kasr-ı harik ve İcadiye tabyasında
kandil yakılması gereği ortaya çıkmıştır. 3 Şemsi Paşa, Selâmiye, İcadiye karakollarına üçer
adet yangın tulumbası ve tulumba alâtı (aletler) konulmuştur. 4
1850’de Üsküdar Paşa Limanı iskelesinden İcadiye ve diğer mahallere giden yollar tamir
görmüştür. 5 İki yıl sonra İcadiye tabyası yeniden berkitilmiş, Seraskerliğin emriyle tabyadaki
topçu askerlerinin koğuşu ve nöbetçi odaları tamir edilmiştir. 6 1859 yılında İcadiye’deki
çeşmeler tamir edilmiş, çeşmelere giden yollar tesviye edilerek genişletilmiştir. 7
Çamlıca’ya inşa edilecek yolun kolay bulunabilmesi için Bülbülderesi’ndeki bostandan yer
alınmasına karşı halk direniş göstermiş, Kebir Çeşme’nin yıkılmasına karşı çıkmıştır.
İcadiye’deki evlerden akan pis suların sokağa taşmasını önleyici çalışmalar başlatılmıştır. 8
Köşke isim verilmesi
Havasının güzelliği ve suyunun lezzetinden dolayı bu köşke bizzat sultan tarafından
“Hekimgirmez” diye isim verilmiştir. Köşk, Kırım harbi döneminde Sultan Abdülmecid
tarafından İstanbul’a müttefik sıfatıyla gelen İngiliz askerlerine tahsis edilmiş; ancak askerler
çekilirken çıkan bir yangın köşkü harabe haline getirmiştir.
Yanan köşkün yakınlarındaki yüksekçe tepeye, tabya vazifesi görmesi amacıyla bir kule
inşa edilmiş, kulenin içine de bir miktar asker ve birkaç top konulmuştur. Kulenin aynı
zamanda yangın gözlemevi amacı ile de kullanıldığını ve hatta zamanla bu işe tahsis
edildiğini de söylemek mümkündür. Kule, ilerleyen yıllarda muhtelif vesilelerle elden
geçirildi. 1911’de İcadiye Kulesi’ndeki yangın gözlemevi, artık gereksiz olduğu gerekçesiyle
kaldırıldı. Yangın nöbetçilerinin bulundukları kârgir kule ise iki odasıyla birlikte
genişletilerek rasathaneye dönüştürülmüştür.
Kuleli İcadiye Tabyası civarında şüpheli şahıslar görülmesi, 9 Mahalle’de neharî (yatılı
olmayan, gündüzlü) olarak bir inas (kız) mektebi küşadına (açılışı) ruhsat verilmiş olması
(Maliye, Dahiliye, Maarif), 10 Kuleli Kışlası’nın önünde yangın ilanı için top atılan mahaldeki
binanın Harbiye Nezaretince Maarif Nezaretine verilmesiyle tahliye edilmesi gibi olaylar
2
İcadiye’nin geçmişinden izlerdir. 11 Son olarak da yangınlara gözcülük eden kulenin semti de
yangın atlatmış ve çok sayıda hane ve dükkânla birlikte bir kilise ve bir mektep yanmıştır. 12
1 Temmuz 1911’den itibaren bu yapı, Fatin Gökmen nezaretinde açılan Kandilli
Rasathanesi olarak hizmet vermeye başlamıştır. İcadiye yangın kulesi bugün başka bir doğal
afetin gözlemlenmesi amacına hizmet etmektedir.
1 BOA Tarih :26/C /1253 (Hicrî) Dosya No :971 Gömlek No :42296 Fon Kodu :C..AS
2 BOA Tarih :10/S /1256 (Hicrî) Dosya No :12 Gömlek No :546 Fon Kodu :İ..DH..
3 BOA Tarih :27/L /1256 (Hicrî) Dosya No :28 Gömlek No :1342 Fon Kodu :İ..DH..
4 BOA Tarih :18/R /1260 (Hicrî) Dosya No :106 Gömlek No :4790 Fon Kodu :C..AS..
5 BOA Tarih :27/Z /1266 (Hicrî) Dosya No :115 Gömlek No :5709 Fon Kodu :C..BLD
6 BOA Tarih :07/S /1275 (Hicrî) Dosya No :140 Gömlek No :44 Fon Kodu :A.}MKT.MHM.
7 BOA Tarih :04/C /1275 (Hicrî) Dosya No :411 Gömlek No :17902 Fon Kodu :İ..MVL.
8 BOA Tarih :09/M /1281 (Hicrî) Dosya No :303 Gömlek No :22 Fon Kodu :A.}MKT.MHM.
9 BOA Tarih :09/C /1326 (Hicrî) Dosya No :312 Gömlek No :69 Fon Kodu :Y..MTV.
10 BOA Tarih :19/Z /1328 (Hicrî) Dosya No :3836 Gömlek No :287639 Fon Kodu :BEO
11 BOA Tarih :10/Ş /1328 (Hicrî) Dosya No :1158 Gömlek No :82 Fon Kodu :MF.MKT.
12 BOA Tarih :22/Z /1339 (Hicrî) Dosya No :55 Gömlek No :74 Fon Kodu :DH.EUM.AYŞ.
