NATO, müttefik ülkelerin savunma harcamalarıyla ilgili 2024 öngörülerini içeren bir rapor yayımlamıştır. Raporda NATO ülkelerinin büyük çoğunluğunun 2024’ün tahmini verilerine göre Gayrisafi Yurt İçi hasılalarının (GSYH) yüzde 2'sinden fazlasını savunmaya ayırdıklarını ve hedefi tutturdukları belirtilmektedir. Bu hedef, NATO tarafından Rusya'nın 2014'te Kırım'ı ilhak etmesinin ardından Galler Zirvesi'nde belirlenmiştir.
Bu sonuca göre müttefik ülkelerin savunma harcamalarının toplam 1,47 trilyon dolara çıktığı söylenebilir.
En fazla savunma harcamasını ise sırayla ABD, İngiltere, Almanya, Fransa, İtalya, Türkiye, Hollanda ve İspanya yapmakla birlikte bütçesinden savunmaya en çok pay ayıran ülke Rusya-Ukrayna Savaşı'ndan en fazla etkilenen yüzde 4,12 ile Polonya olmuş, yüzde 3,43 ile Rusya'nın sınır komşusu Estonya Polonya’yı takip etmiştir. Türkiye, Fransa’yı geride bırakmıştır.
Hedefi tutturamayan ülkeler arasında Belçika, Kanada, Hırvatistan, Lüksemburg, İtalya, Portekiz, Slovenya ve İspanya sayılmıştır.
Stockholm Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI)
NATO savunma giderleri arttırılsa da ABD Başkanı Trump’ın çizgi dışı istekleri Avrupa'nın savunma alanında Washington'a bağımlılığı azaltma düşüncesi olduğu kabul görmektedir.
SIPRI’nın raporuna göre;
** 2020-2024 döneminde NATO bazında Avrupalı üyelerinin ithal ettiği silahların yüzde 64'ü ABD tarafından tedarik edildiği,
** ABD'nin küresel bazda silah ihracatındaki payının 2015-2019'da yüzde 35 iken son dört yılda bu oranın yüzde 43'e çıktığı,
** Son yirmi yılda ABD'nin silah ihracatında en büyük pay ilk kez Orta Doğu %33 yerine Avrupa'nın %35 olduğu belirtilmiştir.
Fransa ve İngiltere başta olmak üzere bu bağımlılığı göz önüne alarak Avrupa ülkeleri için savunma sepetini çeşitlendirmeyi ve Avrupalılaştırmayı gündeme getirmişlerdir. Bazı yorumcular da Avrupa'nın önemli bir Amerikan silahları alıcısı olarak kalmayı sürdüreceğini düşünüyor.
Dengeler
SIPRI'ye göre, 2020-2024 döneminde 65 ülkeye silah satışı yapan Fransa'nın diğer Avrupa ülkelerine yönelik satışı yüzde 187 arttırmıştır. Fransa listede Rusya'yı geçerek ABD'nin ardından ikinci sırada yer almış olup en iyi müşterilerini Hindistan ve Katar oluşturmaktadır. Bu artışta Yunanistan ve Hırvatistan'a yapılan satışlar ile Ukrayna'ya sağlanan silahlar da etkili olmuştur.
Silah ihracatını yüzde 138 artıran İtalya 10'uncu sıradan altıncı sıraya yükselmiş, Polonya en çok silah satanlar listesinde 13’ünü sıraya yerleşmiştir. Silah alımlarında ise, Avrupa'da ilk sırada genel listenin 13'ün sırasında yer alan İngiltere var.
Türkiye’nin silah ithalat ve ihracatı
Türkiye, 2015-2019 döneminde küresel silah ihracatında yüzde 0,8'lik paya sahipken 2020-2024 döneminde bu payı yüzde 1,7'ye yükseltmiştir. Bu da yüzde 103'lük bir artış anlamına gelmektedir. Türkiye son dört yıllık dönemde dünyanın en büyük 25 silah ihracatçısı ülke arasında 11'inci sırada yer almıştır. SIPRI verilerine göre bu dönemde Türkiye'den en fazla silah ithal eden ülkeler Birleşik Arap Emirlikleri, Pakistan ve Katar olmuştur. (Kaynak: Baykar)
Türkiye'nin silah ithalatının küresel silah ithalatı içindeki payı 2015-2019 döneminde yüzde 1,7 iken 2020-2024 döneminde yüzde 33'lük düşüşle %1,1'e gerilemiştir. En fazla silah ithal eden 40 ülke listesinde Türkiye, 22'nci sırada olup Türkiye'nin en fazla silah ithal ettiği ülkeler İspanya, İtalya ve Almanya’dır. Türkiye de 2020-24 döneminde Batı Afrika'daki devletlerin en büyük tedarikçileri arasında yer almıştır. Çin yüzde 26'yla ilk sırada yer alırken bu ülkeyi yüzde 14'le Fransa, yüzde 11'le Türkiye ve Rusya üçüncü sırada yer almıştır.
Avrupa’nın tedirginliği ve sonuca etkileri
Amerikan yapımı silahlara bağımlı olan Avrupa’nın Ukrayna Savaşı sonrasında ABD’nin Ukrayna’ya silah sevkiyatını keseceğini söylemesi üzerine aynı tavrı günün birinde kendilerinin de görebileceği kaygısını taşıdıkları anlaşılıyor. Rapordaki bilgiler dikkate alındığında mutlaka uzunca bir sürece ihtiyaç duyulacağı aşikârdır.
Sadece Avrupa ülkelerine silah satışında değil küresel boyutta da ABD’nin ilk sırada yer aldığı bilinmektedir. Avrupa kendisine her ne kadar ayrı bir ordu kurmak istese de ABD’den bağımsızlaşmasının kolay olmayacağı bir gerçektir.
Ayrıca Avrupa’ya sadece silah satışını durdurmakla kalmayacak olan ABD’nin, F-16 savaş uçaklarının, Patriotların ve HIMARS füzelerinin üçüncü ülkeler tarafından başka bir ülkelere teslimini, devrini veya satışını da engelleyebileceği veya ABD'nin onayı olmadan işlem yapamayacakları da göz ardı edilemez. Bu füzelerin hedeflerini tam isabetle vurabilmesi için gerekli GPS koordinatları ABD'nin verdiği kodlara bağlı olduğu, yeni nesil savaş uçakları F-35'lerin havalanmasının da teknik olarak ABD tarafından engellenebileceği bilinmektedir.
