Cari açık, bir ülkenin dış dünyayla yaptığı mal, hizmet, gelir ve transfer işlemlerinde, dışarıya olan net döviz çıkışını ifade eder. Başka bir deyişle, Türkiye’nin yurtdışına sattıklarından (ihracat, turizm geliri, taşımacılık vs.) daha fazla mal ve hizmet alımı (ithalat) yapması durumunda ortaya çıkar. Cari açığın büyüklüğü, ülkenin dış finansman ihtiyacını ve döviz rezervlerine olan baskıyı gösterir.
Mayıs 2025 Rakamları ve Temel Göstergeler
Cari işlemler hesabı Mayıs 2025’te 684 milyon dolar açık verdi. Bu sayı görece düşük olsa da cari açığın varlığını sürdürüyor olması dış finansman ihtiyacının devam ettiğini gösteriyor.
Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında 4,1 milyar dolar fazla verilmesi, Türkiye’nin temel dış ticaret ve hizmet kalemlerinde güçlü olduğunu ve cari açığın enerji ve altın kalemlerinden kaynaklandığını ortaya koyuyor.
Dış ticaret açığı 4,8 milyar dolar ile yüksek seyretmeye devam ediyor. Türkiye hala ithalat bağımlılığını tam olarak azaltabilmiş değil. Özellikle enerji ithalatı cari açığın önemli tetikleyicisi.
Hizmetler dengesi 62,2 milyar dolar fazla veriyor. Bu kalem özellikle turizm ve taşımacılık gelirleri ile cari açığı dengeliyor. Mayısta hizmet gelirlerinden 5,6 milyar dolar net giriş sağlanması turizmin ve lojistiğin Türkiye için ne kadar kritik olduğunu gösteriyor.
Yatırımlar ve Finansman Akışları
Doğrudan yatırımlarda net 702 milyon dolar giriş olması, yabancı yatırımcıların Türkiye’ye olan ilgisini sürdürüyor. Ancak artan küresel riskler ve iç ekonomik gelişmeler yatırımların hızını etkileyebilir.
Portföy yatırımları 2,5 milyar dolar net giriş ile Türkiye finans piyasalarına olan güveni bir nebze koruyor. Özellikle tahvil piyasasındaki hareketlilik, yatırımcıların faiz politikalarına ve ekonomik beklentilere odaklandığını gösteriyor.
Kredi kullanımlarında artış, finansman ihtiyacının dış kaynaklardan sağlandığını işaret ediyor, fakat bu durum dış borç stokunun yükselmesi anlamına da geliyor. Uzun vadede dış borcun sürdürülebilirliği önem kazanıyor.
Merkez Bankası rezervlerindeki hareketler karmaşık; döviz cinsinden net rezerv azalırken, resmi rezervlerde artış görülmesi rezerv yönetimindeki teknik detayları yansıtıyor. Rezervlerin gücü, dış şoklara karşı koruma sağlıyor.
Uzun Vadeli Yansımalar ve Riskler
Türkiye’nin cari açığının ana kaynağı olan enerji ithalatı ve altın ticaretine bağlı bağımlılık, ekonomide dış kaynaklara duyulan ihtiyacı artırıyor. Döviz kuru dalgalanmaları, enerji fiyatlarındaki küresel hareketlilik ve siyasi-ekonomik gelişmeler cari açığın yönetilmesini zorlaştırabilir.
Hizmetler sektöründeki yüksek gelirler (turizm ve taşımacılık) Türkiye’nin döviz kazandıran güçlü yanlarını gösteriyor. Ancak bu gelirlerin sürdürülebilirliği için istikrar, altyapı yatırımları ve uluslararası rekabet gücünün korunması gerekiyor.
Yabancı yatırımcıların ilgisi, portföy ve doğrudan yatırımların devamı açısından kritik. Ancak küresel faiz artışları ve yerel riskler yatırımcı iştahını etkileyebilir.
Sonuç ve Öneriler
Türkiye’nin cari açığı şu an makul seviyelerde seyrediyor fakat enerji ve ithalata bağımlılık uzun vadede dış kırılganlıkları artırıyor.
Cari açığın kalıcı olarak azaltılması için yerli üretimin artırılması, enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji yatırımlarının hızlanması gerekiyor.
Hizmetler sektöründe turizm ve taşımacılığın payı artırılmalı, böylece döviz girdisi çeşitlendirilerek riskler dağıtılmalı.
Finansman kaynaklarının kalitesi ve sürdürülebilirliği önem kazanıyor; dış borçlanma dikkatle yönetilmeli, doğrudan yatırımlar teşvik edilmeli.
Merkez Bankası rezervlerinin güçlendirilmesi, piyasalarda güvenin devamı için kritik.
Türkiye’nin dış ticaret ve finansal dengelerinin güçlendirilmesi için ekonominin yapısal reformlara ve sürdürülebilir büyüme modellerine ihtiyacı olduğu net şekilde ortaya çıkıyor. Cari açık, sadece bir rakam değil, ülkenin dış ekonomik ilişkilerindeki kırılganlık ve fırsatların toplamını yansıtıyor.
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
