NATO merkezli dış politikaya yeni bir alternatif olarak -NATO’dan çıkmaksızın- TRÇ (Türkiye, Rusya, Çin) saflarında yer almak önerilebilir mi? 1952’de NATO’ya kabul edilmiş ve Kore Savaşlarında kendini ispat etmiş bir Türkiye, bu ittifakın en önemli ortaklarından biridir.
NATO ittifakında birçok göreve talip olmuş ve bu görevlere katkıda bulunmuş ve ittifakın müşterek savunma imkân ve kabiliyetlerinden yararlanan bir Türkiye içim diğer bir ittifaka hemen geçmek mümkün mü? İktisadi sistemler, bankacılık, eğitim, silahlı kuvvetlerin teşkilât ve malzeme kadrosu, harekât planları, yeni savunma konsepti vb… Konular hemen yeni bir şekle dönüştürülebilir mi? Üstelik AB’ye katılmak hedef olarak önümüze konulmuşken…
Çin lideri Şi Cinping, Rusya lideri Vladimir Putin ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 2017'de G20 Zirvesi'nde biraraya gelmişlerdi... Türkiye'nin Batı ittifakından kopup Rusya ve Çin ile yakınlaşması ihtimaline dair tartışmalar yapılmıştı. Süreci başlatan gelişme Türkiye'nin Rusya ve Çin liderliğinde kurulan ve güvenlik merkezli Şangay İş Birliği Örgütü'ne (ŞİÖ) 2012'de diyalog ortağı olarak kabul edilmesi olmuştu. Dönemin Başbakanı Erdoğan, katıldığı hemen her ŞİÖ zirvesinde Türkiye'nin tam üye olarak kabul edilmesi gerektiğini söylemişti.
Bu konudaki düşüncesini Temmuz 2024'te düzenlenen NATO Zirvesi sırasında da yinelemiş olan Erdoğan, Türkiye'nin hedefinin ŞİÖ'ye tam üye olmak olduğunu açıklamış, ancak Türkiye'nin olası ŞİÖ üyeliğinin NATO'ya alternatif olmadığını da vurgulamıştı.
Türkiye'nin tam üyelik için başvuru yaptığını Rusya doğrulamış ancak Ekim 2024'te düzenlenen zirvede onay çıkmamıştı.
BRICS nedir?
Gelişmekte olan ülkelerin uluslararası konularda daha çok söz sahibi olmasını isteyen Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin 2006 yılında "BRIC" grubunu kurdu. Grup adını, bu ülkelerin İngilizce baş harflerinden almaktadır. 2011 yılında Güney Afrika Cumhuriyeti’nin de katılmasıyla grubun adı "BRICS" olmuştur.
Bu yıl 1 Ocak'ta, Mısır, Etiyopya, İran ve Birleşik Arap Emirlikleri bir süre sonra da Suudi Arabistan BRICS'e katılmıştır. Gruba davet edilen bir diğer ülke olan Arjantin ise Javier Milei'nin Devlet Başkanı seçilmesinin ardından başvurusunu geri çekmiştir. Azerbaycan ve Tayland da BRICS'e katılmak istemektedir.
BRICS ülkeleri yıllık zirve toplantılarında kararlar alıyor. Grup üyesi ülkeler sırayla, bir yıllığına grubun dönem başkanı olmaktadır.
BRICS’in önemi nereden ileri geliyor?
BRICS ülkeleri arasında Çin ve Rusya gibi büyük dünya güçleri, ya da Brezilya ve Güney Afrika gibi kendi kıtalarındaki büyük güçler var. Genişleyen grubun bünyesindeki ülkelerin toplam nüfusu 3,5 milyar. Bir başka deyişle dünya nüfusunun yüzde 45'ine tekabül etmektedir.
BRICS ülkelerinin ekonomilerinin toplam büyüklüğü 28,5 trilyon dolar olarak belirtilmiştir Bu da, dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 28'ine tekabül etmektedir. Ayrıca bu ülkeler, dünya ham petrolün yüzde 44'üne sahiptirler.
BRICS grubu, kalkınmakta olan ülkelerin "daha büyük bir ağırlığa ve temsile" sahip olması çağrısı yapıyor. Grup bünyesindeki ülkeler 2014'te, kalkınma projelerine destek vermek için Yeni Kalkınma Bankası'nı kurmuştu.
BRİCS’e katılım
Olaylar böyle sürüp giderken Rusya Devlet Başkanı’nın dış politika danışmanı Yuri Uşakov, Türkiye'nin BRICS'e üyelik için başvuru yaptığını söylemiştir. Rus haber ajansı RIA Novosti'nin haberine göre Uşakov, “Türkiye tam üyelik için başvurdu. Bunu değerlendireceğiz” şeklinde açıklama yapmıştır. Rusya halen BRICS'in dönem başkanıdır.
Uşakov, 22-24 Ekim'de Rusya'nın Tataristan Cumhuriyeti'nin Kazan kentinde yapılacak olan BRICS Zirvesine katılım teklifinin Türk tarafına iletildiğini ve C/B Erdoğan’ın da teklifi kabul ettiğini söylemiştir.
Türk Dışişleri Bakanı Türkiye'nin 5 yıl sonra davet edildiği Avrupa Birliği (AB) dışişleri bakanlarının Gymnich adı verilen gayri resmi toplantısına katılmasından günler sonra Bloomberg haber ajansında Türkiye'nin BRICS'e resmi olarak üye olmak için başvurduğuna ilişkin bir haber yer almıştı.
Haberde, Türkiye'nin, AB'ye katılma çabalarında ilerleme kaydedilememesinden duyduğu hayal kırıklığı nedeniyle BRICS'e başvurduğu iddia edilmişti.
Sonuç
**Büyük devletler küresel egemenlik peşindedir. Ekonomik güçlerinden, yer altı servetlerinden ve teknolojik imkânlarından yararlanmak istedikleri ülkeleri yanlarına çekmek isterler.
**Uzmanlar Ankara'nın böylesi büyük bir stratejik hamle yapma ihtimalinin düşük olduğunu düşünüyor.
** Türkiye, Rusya'nın Ukrayna'yı işgalini uluslararası hukukun ihlali olarak değerlendiriyor ve Kırım dahil Rusya'nın ele geçirdiği toprakların Ukrayna'ya ait olduğunu kaydediyor. Türkiye’nin bu kabulü de Rusya’yı rahatsız ediyor. İşte başka bir ittifaka veya birliğe geçmenin olumsuz yanlarıdır bunlar.
