Boş kaldığım zamanlar internette sörf yapmayı ihmal etmiyorum. Bu yazıda ilgi göstereceğiniz bir konuyu dile getireceğim. II. Dünya Savaşı yıllarında Muğla neden bombalandı?
Cumhuriyet gazetesi arşivine girerek 17 Mart 1942 tarihli Cumhuriyet gazetesinde 15 Mart günü Muğla ilinin İngiliz uçakları tarafından bombalandığı yazısını gördüm. Türkiye II. Dünya Savaşı’na girmemiş ve tarafsız kalmış olmasına rağmen Muğla neden bombalandı? Muğla, nasıl bir özelliğe sahipti de hava saldırısına maruz kaldı?
Muğla’nın stratejik konumu
Muğla bölgesindeki kromit yatakları 1800’lü yılların sonlarına doğru faaliyete geçirilmiş, o tarihlerden bu yana 1600 civarında kromit yatağı işletilmiş ve çoğu olmasa da halen işletilmesi devam edenler vardır (Özoktay, 2018). Türkiye krom potansiyelinin yaklaşık %6’sını Muğla-Denizli arasındaki kayaçlar içerisinde krom yatakları mevcuttur. (Sert, 2017).
1880 yılından itibaren bölgenin ölçekli haritaları yapılmaya başlanmış, bu kroki ve haritalar ilçe ve kazalara dağıtılmıştır. H.29.12.1341/M. 12 Ağustos 1923 tarihli İzmir, Aydın ve Menteşe'ye ait detaylı bir haritada en küçük yerleşim merkezleri ile akarsular, göller, maden merkezleri, tarihi şehirler, harabeler ve limanlar gösterilmiştir3.
İstanbul hükümetinin gönderdiği H.25.11.1306/M.23 Temmuz 1889 tarihli bir yazıda Mekri'ye gelen İngiliz subayın Menteşe mutasarrıfıyla görüşerek mühim noktaların haritasını aldığı ve bazı mahallerde maden arayıp nakledeceği ihbar edildiğinden konunun araştırılması
H.18.03.1308/M. 1 Kasım 1890 tarihli Tavaslı Hüseyin'in İzmir'de oturan İngiltere vatandaşı John Paterson ve şirketinin imtiyazı haricindeki madenleri sahiplenerek krom çıkardığı ve hazineyi zarara uğrattığı şikâyet edilmiştir.
İngilizler, zımpara madenlerine ilgisi oldukça fazladır. H.23.01.1326/M.26 Şubat 1908 tarihinde Kavaklıdere karyesinde (köyünde) bulunan ve numunelerinin tahlilleri gerçekleştirilmiş olan zımpara madeninin işletmesi Ernest Apot isimli yabancıya verilmiş, bu kişi daha sonra M. 29 Haziran 1909 Şeref köyünde, 3 Ağustos 1911 tarihinde de Adacık, Kadı ve Elmacık zımpara madenlerinin de ruhsatlarını almıştır.
I.Dünya Savaşı ve İngilizlerin artan Muğla ilgisi
6 Haziran 1917 tarihinde Milas kazasında bulunan zımpara ve demir madenleri hisseleri Ali Kenan Bey'e devredilmiştir. H.19.08.1335/ M. 10 Haziran 1917 tarihinde Alman vatandaşı Mösyö Alber Kişike'ye Sudere karyesi madenlerini aramak ruhsatname talep etmiştir.59
Bu defa H.11.04.1336/ M. 24 Ocak 1918 tarihinde Hisarcık köyündeki demir ve zımpara madenlerinin de işletme ruhsatı Almanya vatandaşı Alber Kişiker'e verilmiştir54. Burada İngiltere’nin baskısı artınca İstanbul hükümeti 9 Şubat 1919 tarihinde ruhsatın feshedilmesini kararlaştırmış ve 4 Nisan 1919 tarihli yazı ile de imtiyazı feshetmiştir.55.
Muğla ilindeki önemli metalik madenler başta krom olmak üzere boksit, manganez ve demir olarak sayılabilir. Türkiye krom potansiyelinin yaklaşık %6’sını Muğla-Denizli arasındaki ofiyolit birimleri içerisinde bulunan krom yatakları oluşturmaktadır. Türkiye’nin bu bölgede çıkardığı madenleri ve ekip biçmeyle elde ettiği ürünleri başta Almanya olmak üzere sattığı İngiltere’nin gözünden kaçmamıştır (Bugünün tespitleriyle de Muğla’da 58.565.158 ton görünür+muhtemel rezerv olarak krom cevheri bulunduğu resmi kaynaklarda belirtilmiştir.)
