10 Kasım 1938… Bugünden itibaren Atatürk’ü kaybetmenin üzüntüsünü yaşıyoruz. Acımız yurt içinde ve yurt dışımda derin bir şekilde hissedilmiş ve yankıları bu büyük insanın insan sevgisinin gerçek muhatabı olduğunu göstermiştir
Orhan Seyfi Orhan, “Atatürk öldü! Bu ölümle yalnız büyük bir millet, şanlı bir millet oğlunu kaybetmedi. Tarih en yiğit kahramanını, insanlık en yüce dehasını kaybetti” demiştir.
Cumhuriyet’te Peyami Safa “Atatürkümüz” adlı yazısında, “Onun kadar var olan ve onun kadar var eden bir insanın yokluğuna inanmamak duygusu içinde onun ölmez eserine ve manasına bağlı bir şuuruz” diyerek acısını dile getiriyordu.
Atatürkçü milli şair Behçet Kemal Çağlar “İzinde” adlı şiirinde Çağlayan ruhunun engin aksilerini, bir fırtına, bir kasırga heybetiyle dile getirmekte, gözyaşları selleşmektedir.
“Hey dünya! Yeryüzü sarsıl, yarıl, çök,
Neysen bugün göster; Delin, boşan gök”
Anayasamıza göre hemen seçilen yeni Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, Atatürk’ün ebedi istirahat yerine tevdi edilmesinden sonra Türk milletine hitap eden ve bir edebiyat harikası olan mesajında, “Devletimizin banisi ve milletimizin fedakâr hadimi, insanlık idealinin aşık ve mümtaz siması, Eşsiz Kahraman Atatürk!
Vatan sana minnettardır
Bütün ömrünü hizmetine verdiğin Türk milletiyle beraber senin huzurda tanzim ile eğiliyoruz. Bütün hayatında bizi ruhundaki ateşten canlılık verdin. Emin ol, Aziz hatıran Sönmez meşale olarak ruhlarımızı daima ateşli ve uyanık tutacaktır.” sözleriyle Türk milletinin duygularına seslenmiştir.
Savaşlar dönemi
Osmanlı devletinin başkenti, 1877-1878 (93 Harbi) Osmanlı–Rus Savaşı’nda işgal tehdidini son anda bertaraf ettiyse de Balkanlardaki topraklarının önemli bir bölümünü yitirmişti. Yirmi yıl sonra patlak veren 1897 Türk-Yunan Harbi’nde ise Osmanlı devleti az sayıda kayıplar vermesine rağmen hak ettiği savaş tazminatını alamamıştı. Mustafa Kemal, bu savaş sırasında 1895’te girdiği Manastır Askeri İdadisi’nde okumaktadır. 1899 yılında Harp Okulu’na giren Mustafa Kemal gelişmeleri dikkatle izlemektedir.
Osmanlı devleti, 1911 yılında İtalyan Harbi’ne girmiş; ama Afrika’nın kuzeyindeki son ata yadigârı toprakları ve petrol yataklarını yitirmiştir. 1912-1913 Balkan Harbi’nde Balkanlardaki arazinin büyük kesimini ve Romanya petrol sahasını kaybetmiştir. Trakya’dan itibaren İstanbul ve Marmara güneyi Balkanlardan göç edenlerin akınına uğramış, zaten zayıf olan iktisadi durum çökmeye başlamıştır. Çatalca’ya kadar yaklaşan işgalcilerin ayak sesleri İmparatorluğun başkentinden duyulmaya başlamıştır.
1914-1918 yılları arasında dört yıl süren I. Dünya Harbi, çok ağır insan kaybının yanında imparatorluğu teslimiyete ve başkentini işgale götürmüştür. Harbin sonunda Musul ve Kafkas petrollerine de veda etmiştik. Beş yıl işgal altında kalan İstanbul, 1919’da başlayan Kurtuluş Savaşı sonunda 6 Ekim 1923 günü kurtarılmıştır.
İmparatorluk bir yandan insanını kaybedip nüfusunu eritiyor, bir yandan toprak kaybederek gelecekteki ekonomik imkânlardan mahrum kalıyor ve başkenti işgale uğruyordu. Padişah ülkeyi bu halde bırakıp kaçmıştı. İşgal kuvvetleri Anadolu topraklarını parsellemişlerdi.
Mustafa Kemal’in ortaya çıkışı
Harp Okulu yıllarında Balkanlar ve Avrupa’daki gelişmeleri yakından takip eden Mustafa Kemal, 1905 yılında merkezi Şam olan 5’inci Ordu’nun 30’uncu Süvari Alayı emrine atanır. Havran ve Kuneytra bölgelerindeki Dürzî İsyanı’nın bastırılmasına katılır.
1911 yılında Derne-Tobruk muharebelerini yöneten Mustafa Kemal, 1912’de başlayan Balkan Harbi’nde Sofya’da ataşedir. Hükümete sunulmak üzere gelişmeleri rapor eder. I. Dünya Harbi sırasında Çanakkale cephesinde yapılan Anafartalar muharebelerinde göğsüne çarpan şarapnel sonucu ölümden dönmüştür. Dünya harp tarihinde general olmadığı halde tümeniyle bir milletin mâkus talihini çeviren başka komutana rastlanmamıştır. Gösterdiği kahramanlıklar, yerinde müdahaleler ve öngörüsüyle Genel Harp’te öne çıkmıştır.
Üç yıl süren Kurtuluş Savaşı’nı da Mustafa Kemal yönetmiş Sakarya muharebeleri evresinde attan düşmesi sonucu kaburgalarında kırıklar oluşmuştur. Kurtuluş Savaşı sırasında ve mareşal rütbesini almıştır.
Atatürk’ün yetiştiği dönem
Atatürk, yetiştiği Osmanlı idari yapısını ayrıntılı biçimde tahlil etmiş ve sonunda Batı’nın değerlerini benimsemiştir. Anıtkabir Müzesi’nde bulunan ve altlarını çize çize okuduğu kitaplardan Atatürk’ün dünya tarihi içindeki önemli olayları irdelediğini, Anadolu uygarlıklarını incelediğini biliyoruz. Muhtemel gelişmeler karşısındaki sezgisinin, olaylara bakış ve öngörüsünün, sağlıklı ve ani karar verebilme yetisinin bu özelliklerinden kaynaklanıyor olması gayet tabiidir.
Bir örnek vermek gerekirse o dönemin Başvekili (Başbakan) rahmetli Celâl Bayar, tamamlanmış Üçüncü Beş Yıllık Plan dosyasını Atatürk’e arz etmek için gider. Ziyaret, Atatürk’ün ölümünün 36 gün öncesine isabet etmektedir. Zaman alan ciddi mevzularla meşgul olmasını kesinlikle yasaklamış olan doktorlar, en çok beş dakika için Başbakan’a müsaade ederler.
Öngörüsünü Celâl Bayar şöyle anlatır:
“… Elimdeki dosyanın ne olduğunu sordu. Üçüncü Beş Yıllık Planın son şekli Atatürk, dedim. Eliyle işaret etti. ‘Şöyle yanıma otur da anlat’ dedi. Şezlongu yükseltmelerini ve arkasına bir yastık konulmasını istedi. Göreceği yakınlıkta oturdum. Dinledikçe alâkası artıyordu. Verilen beş dakika geçmişti. Genel Sekreteri Hasan Rıza’nın bana bunu hatırlatmak için içeri girdiğini hissetti.”
---Gel Soyak, sen de dinle. Başbakan çok güzel şeyler anlatıyor.
Sadece başlıkları okuyor, birkaç cümle ile o konuyu tamamlıyordum. Öğrenmek istediklerim de öğrenmiştim. Yakın gelecektekileri okurcasına;
---Ufukta yeni bir dünya harbinin bulutları var. Acele edin. Bunların çoğu ordu ve halk ihtiyaçları için şart olan tesislerdir. Allah muvaffak etsin. Acele edin, dedi…
Bunları söyleyen insan, birkaç gün önce komadan çıkmış ve sağlığıyla ilgili tek kelime etmemişti…
Bu adamın kime ne borcu vardı?
Cumhuriyet kurulduktan sonra suikast atlatmış, önceden alınan tedbirlerle Allah onu bu millete bağışlamıştır. Cumhurbaşkanlığı döneminde koruma duvarlarının arkasına sığınmamış, halkıyla ve her kesimden insanla iç içe yaşamıştır. Fani dünyadan ayrıldığı zaman dünya liderleri kendisinden bahsederken övgü dolu kelimeleri özenle seçmişlerdir.
Dünya siyasetinin artan nüfus ve azalan kaynaklar karşısında ekonomik çıkarlarla bağlantılı olduğunu, siyaset güdenlerin arkasına kendi güçlü ordularını aldıklarını göz ardı etmemiştir.
Cumhuriyete olan koyu inancı, sonunda ona Cumhuriyeti kurdurmuş, komşu ülkelerin tarihini etkilemiştir.
10 Kasım günü hislerim
Sevgili Atatürk’üm seni satırlarla, kitaplarla anlatmak mümkün değil. Gençlere emanet ettiğin Cumhuriyet’i hoyratça eleştirenler var. Politikacılar seni istismar ediyor. Önemli değil, politika yapıyorlar, geçecektir modası. Seni tahkir etmek isteyenler çıkabiliyor.
Özel günlerde bazı kanal ve camilerde senin için dualar edilmiyordu. (Yeni atanan Diyanet İşleri Başkanı hariç) Sen bunlara alınma… Gayrimüslim vatandaşlarımız kendi ibadethanelerinde seni anıyorlar, bizim gibi dua ediyorlar. Senin zamanında da vardı, bu çekememezlikler. Hatta suikastlere yönelenler bile oldu. Eserlerini görmek ve seni tanımak istemeyenler ancak böyle davranırlar.
Her yıl 10 Kasım günleri Kadıköy-Karaköy vapurunda oluyorum. 09.00’da kalkıyor, beş dakika sonra da sirenler çalmaya başlıyordu. Vapurun üst salonundakiler, sınıftaki öğrenciler gibi aynı anda ayağa kalkıyorlardı. Saygı duruşu esnasında vapurdakilerin resimlerini çekmeye başlıyordum. Gözlerimden yaşlar geliyordu. Bu yıl da aynı mahzunluğu yaşayacağım.
Büyük Atatürk, senin ilerideki dönemlerde daha iyi anlaşılacağına inanıyorum. Sana, silah arkadaşlarına, tüm şehitlerimize, gazi olup sonradan göçenlere ve kurucu kadroya rahmetler diliyorum. Ulusça minnet ve şükran borçluyuz hepinize. Bizlere hakkınızı helâl edin…
