Atatürk’ü anlamak; onunla ilgili eserleri çok okumayı, onun yaşadıklarını hayal etmeyi ve hayal gücünü zorlamayı, siyaset ve tarihle ilgilenmeyi de gerektiriyor şüphesiz… Arada meczuplar çıksa da halkta sağlam bir Atatürk sevgisi vardır. Sıkıntı bazı kişi ve çevrelerdedir. Bu kişiler, kendi emellerini gerçekleştirmek için din ve tarikat olgusunu, bir başka kesim ise ideolojik akımları kullanmış halen de kullanmaktadır.
Atatürk’ü anlamak için yerli yazarların yazdığı kitapları ve arşiv bilgilerini okumayın. Her resim bir kitaptır. Dönemin resimlerine bakarak kendi değerlendirmenizi ortaya koyabilirsiniz. Yerli yazarlara yanlı diyorsanız yabancı devlet adamlarının, yazarların, sanatçıların yazdığı kitapları okuyun, söylediklerine bakın.
Andrew Mango’nun “Atatürk” isimli kitabında,
**Tümen komutanı olarak Çanakkale’de gösterdiği performansı, Alman komutan general ve subaylarıyla ilişkilerini;
**2’nci Ordu Komutanı olarak Muş ve Bingöl’ün alınmasında rolünü,
**Güneyde Fransızlara karşı mücadelesini,
**Batı Anadolu’da İngiliz dayatmalarına, Yunan istilâlarına, Fransız ayrıcalıklarına, İtalyan hesaplarına nasıl karşı koyduğunu,
Lord Kinross’un “Atatürk ve Bir Milletin Yeniden Doğuşu” adlı eserinde;
**Çanakkale’de nasıl kahramanlıklar gösterdiğini,
**Mudanya ateşkesi sürecinde İsmet Paşa ile Lozan Antlaşması’na nasıl hazırlandıklarını, Lloyd Georges’in “Bir Makedon BİR Kelt’i yenmiştir” demesi
**Türkiye’nin yeni dünyadaki yerini nasıl sağlamlaştırdıklarını okumak belki zihinlerde daha değişik fikirler uyandırabilir.
Semyon İvanoviç Aralov’un “Bir Sovyet Diplomatının Türkiye Anıları 1922-1923” isimli kitabını,
Georges Castellan’ın “Balkanların Tarihi” isimli kitabını,
Justin McCarthy’nin Ölüm ve Sürgün” kitabını
**Ege bölgesinin ve Trakya’nın alınmış olmasına rağmen Selânik’in neden alınamadığını,
**Balkanlardan başlayan göçler konusunu,
**İsmet Paşa’nın Lozan görüşmelerindeki mücadelesini,
Atatürk’ün Meclis Konuşmalar ile ilgili tutanaklarda,
**Komünizm propagandası hakkındaki görüşlerini,
**Teşkilâtı Esasiye kanun tasarısını,
**Malta’da tutuklu bulunanların tahsisatı hakkındaki görüşlerini,
**Osmanlı İmparatorluğu’nun mukadderatı ve Hilâfetin durumu hakkındaki konuşmalarını,
Bir de Aziz Hüdai Akdemir’in “Kara Bir Gün” isimli hatıratını okumaları öneririm.
