Kenya ve Etiyopya ile kara sınırı olan Somali, Aden Körfezi ve Kızıldeniz’in girişindeki konumu ve kıtanın en uzun kıyı şeridine sahip ülkesi olmasıyla stratejik öneme sahiptir. Somali’de yaklaşık 15 milyon kişi yaşamaktadır. Başkenti Mogadişu olan ülke nüfusun yüzde 85’ini Somalililer oluştururken, geriye kalan kısım Bantu ve diğer etnik kimliklerden oluşmuştur. Bağımsızlığını kazandıktan 1991’deki iç savaşa kadar Mogadişu, Kismayo, Bosaso ve Berbera limanlarıyla Afrika’nın en önemli ticari merkezlerini topraklarında barındırıyordu. Kişi başına düşen milli gelir 478 dolardır.
Puntland, Galmudug ve Somaliland ülkenin kuzey topraklarındaki özerk bölgeler olup 1991 yılında kuzeyde yer alan Somaliland, tek taraflı bağımsızlığını ilan etmiş, ancak hiçbir ülke tarafından tanınmamaktaydı. 2007 yılından bu yana Somali’de Afrika Birliği Somali Misyonu (AMISOM) kapsamında Kenya, Uganda, Burundi, Cibuti ve Etiyopya askeri görev yapıyor. AMISOM dışında Amerikan ve Birleşik Arap Emirlikleri askerlerinin ülke topraklarında faaliyet yürüttüğü bilinmektedir.
Türkiye, Somali’ye hem insani yardım hem de birçok sektöre yardım yapmaktadır. Örneğin; Mogadişu limanı ve havaalanını Türk şirketleri işletmektedir. 2019 Aralık ayının sonlarından 18 Ocak’a kadar Türklere yönelik 4 bombalı saldırı düzenleyen Eş Şebab terör örgütü, 2’si Türk 81’in kişinin katledildiği bombalı saldırıyla tekrar gündeme gelmişti. Saldırı sonrası siviller öldüğü için üzgün olduğu açıklayan terör örgütü, hedeflerinde Türk işçiler olduğunu duyurmuştu.
El Kaide’ye bağlı Eş Şebab Hareketi, “Türkler bizim düşmanımızdır. Daha önce de belirttiğimiz gibi, onlar ülkemizden çekilinceye kadar savaşmayı bırakmayacağız” açıklamasında bulunmuştu.
Somali’nin bağımsızlık mücadelesi
19’uncu yüzyılın sonlarında, Somali sultanlıkları İtalyan ve İngiliz imparatorlukları tarafından kolonileştirilmiş ve bu kabile topraklarının tamamı iki koloniye dönüştürülmüştü. İtalyan Somaliland ve Britanya Somaliland'ı…
Somali, 1960 yılında İngiltere ve İtalya'dan bağımsızlığını kazanmış, iki bölge birleşerek bağımsız Somali Cumhuriyeti'ni oluşturmuştur. Yüksek Devrimci Konsey'den (SRC) Siad Barre, 1969'da iktidarı ele geçirerek Somali Demokratik Cumhuriyeti'ni kurmuştur. Somaliland, Bağımsızlık Savaşı'nı acımasızca bastırmaya çalışmış, SRC, 1991'de Somali İç Savaşı'nın başlamasıyla birlikte çökmüştür.
Somali Geçici Ulusal Hükümeti, 2000 yılında kurulduktan sonra 2004'te Somali Geçici Federal Hükümeti ve Somali Silahlı Kuvvetleri kurulmuştur. Aşiret kavgaları ekseninde şekillenen kargaşa ortamı ülkeye uzun süre egemen olmuş, 2012 yılına kadar Somali’de etkin bir merkezi hükümet kurulamamıştır.
Geçici Yönetim, 10 Eylül 2012 tarihinde Hasan Şeyh Mahmud’un Parlamento tarafından Cumhurbaşkanı seçilmesiyle sona ermiştir. Somali’de 2016 Ekim ayında başlayan ve uluslararası toplum tarafından yakından izlenen seçim süreci, 8 Şubat 2017 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanlığı seçimlerini Muhammed Abdullahi Muhammed’in (Farmajo) kazanmasıyla sonuçlanmıştır.
Ülkedeki güvenlik durumu kırılganlığını korumaktadır. 2007 yılından bu yana Somali’de faaliyet gösteren ve 2012 Ocak ayından itibaren El-Şebab’la aktif olarak mücadele etmeye başlayan Afrika Birliği Somali Misyonu’na (AMISOM) Kenya, Uganda, Burundi, Cibuti ve Etiyopya asker sağlamaktadır.
Uluslararası toplumun 2017-2020 döneminde de Somali’ye yönelik taahhütleri ve Somali yönetiminden beklentilerini içeren “Yeni Ortaklık Anlaşması” 11 Mayıs 2017’de İngiltere Başbakanı, Somali Cumhurbaşkanı ve BM Genel Sekreterinin eşbaşkanlıklarında Londra’da düzenlenen yüksek düzeyli Somali Konferansı sırasında kabul edilmiştir. Ülkemizin Başbakan düzeyinde iştirak ettiği konferansta önümüzdeki on yıllık planlamayı içeren güvenlik sektörü reformuna yönelik bir “Güvenlik Paktı” da kabul edilmiştir.
Somali Ulusal Ordusu’nun güçlendirilmesi, terör örgütü Eş-Şebab’la mücadele, Anayasa reformu, kuraklık ve açlıkla mücadele, bir kişi bir oy prensibine dayalı seçim sisteminin kurulması, işler bir federal devlet yapısının oluşturulması Federal Hükümetin önündeki en önemli sınamalardır.
Türkiye’nin desteği
Afrika’nın boynuzu Somali, 29 yıldır iç savaş ve istikrarsızlıklarla boğuşuyor. Binlerce kişinin öldüğü, her yıl onlarca terör saldırısının gerçekleştiği, yüz binlerce kişinin göçmen durumuna düştüğü ülkede Türkiye’nin askeri üssü bulunuyor.
Türkiye, Somali'nin başkenti Mogadişu'da 30 Eylül 2017 tarihinde bir askeri eğitim üssü açmıştır. Bu üste Somali Silahlı Kuvvetleri subay ve astsubayları yetiştirilmektedir. Gaye bu yetişen askerleri orduya dönüştürmek ve "Afrika Kartalı" olarak adlandırılan hükûmetler arası görev gücünün ana merkezi olarak hizmet vermeyi sağlamaktır.
Üssün inşaatı iki yıl sürmüş ve yaklaşık 50 milyon Amerikan dolarına mal olmuştur. Üs, yaklaşık dört kilometrekare büyüklüğündedir. 200 civarındaki Türk personel eğitim vermek üzere görevlendirilmiştir.
Yorumlama
Analistler ve enerji şirketlerinin yetkilileri, iç savaş sonrası istikrarın gelmediği Somali topraklarında ve denizlerde petrol rezervinin olabileceğini ancak herhangi bir faaliyete başlamanın büyük risk oluşturduğunu söylemişlerdir.
Durup dururken İsrail’in Somaliland’ı tanıması gayet doğaldır; çünkü Türkiye ile arası bozuktur, Türkiye’nin Afrika’da yayılmasını istememektedir. Somaliland’da üs açması muhtemeldir. Kızıldeniz’i kontrol etmek ve Yemen’deki Husilere karşı operasyon yapmak bir düşüncedir. Nu nedenle Somaliland’da üs açması muhtemeldir. Basına yansıyan bilgilere göre Gazze’deki insanların buraya sürülmesi ihtimali de vardır.
