Rafting, nehir ve çay gibi akarsularda yapılan kolektif bir su sporudur. Son yıllarda oldukça ilgi görmeye başlamıştır. Kendisine özgü kuralları vardır. Suyun akış istikametinde kaya, ağaç kütüğü, kısa veya uzun çağlayan gibi bir takım doğal engeller bulunabilir.
Suyun akış hızı (debi) da zaman zaman değişebilir. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da rafting yapılan nehirlerin mayıs ve haziran aylarında karların erimesiyle suyu çoğalır ve akış hızı artar. Bazen de yüksek olmayan çağlayanlar ve viril oluşmaları ortaya çıkabilir.
Akarsuyun içinde meydana gelen bu tür oluşumlara “rapid” denmektedir. Bu tür engeller zorluk derecelerine göre sınıflandırılır.
Bu sınıflandırma veya derecelendirme 1 den 6 ya kadar numaralandırılmıştır. Rakam seviyesi büyüdükçe riskler de büyür ve artar.
Rafting Zorluk Seviyesi ve Kriterleri
1’inci derece: Yüzme bilme şartı aranmamaktadır. Genellikle çocukların dahil olduğu seviyedir. Nehirde rapid (dalga oluşturan taş, kaya boşlukları) pek bulunmaz.
2’nci derece: Gerek nehirdeki rapid sayısı gerekse suyun akış hızı öncekine göre fazladır. Düz ovada yapılan raftinglerde yüzme bilme şartı gerekmeyebiliyor.
3’üncü ve 4’üncü derece: Nehrin akış hızı fazladır. Rapidler arasında seyre halde birbirini takip eden boşluklar bulunabilir. Yüzme bilme şartı aranmasa da yüzme bilmenin yararlı olacağı göz ardı edilmemelidir. 4’üncü derecede raftinge örnek olarak Melen Çayı’nı gösterebiliriz.
5’inci ve 6’ncı derece: Çok iyi yüzme bilmenin yanında taşıdığı risk nedeniyle profesyonel olmayı da gerektirir. Benim rafting yaptığım ve devrilme sonucu virile kapılarak sürüklendiğim (sonrasını hatırlamak bile istemiyorum) Fırat Nehri’nin Sansa Boğazı bol rapid içerir. Haziran ayında karların erimesiyle yükselen sular büyük bir hızla akar ve çok soğuktur.
Dünyada 6’ncı derece zorluk seviyesine sahip nehirler az sayıdadır. Karadeniz’in doğusunda bulunan Çoruh Nehri 6’ncı derecede raftinge uygun tek ve tehlikeli nehirdir.
1.Bayburt-İspir: 0-106 km: Zorluk derecesi 2, 3
2.İspir-Çamlıkaya: 106-134 km: Zorluk derecesi 3, 4, 5
3.Çamlıkaya-Tekkale: 134-178 km: Zorluk derecesi 3, 4, 5
4.Tekkale-Artvin: 178-261 km: Zorluk derecesi 2, 3, 4, 5
5.Rafting kıyafeti özel kıyafet olup mutlaka doğru şekilde giyilmelidir.
Kıyafetler arasında,
1.Can yeleği
2.Kask
3.Yağmurluk
4.Kurtarma ipi
5.Ayakkabı, bulunur.
Rafting öncesi brifingde
1.Hareketli çizgiler,
2.Krokiler,
3.Fotoğraf ve videolar kullanılmalıdır. Hatta bununla da kalınmamalı Harita üzerinde çalışma yapılarak;
a.Kroki çıkarılmalı,
b.Suyun akış hızı, debisi ve derinlik ölçümleri her mevsimde yapılmış olmalı,
c.Sorunlu bölgeler (dip kayalarının suyun yüzeyine ulaştığı mevkiler, devrilmiş ağaçlar, sakin koylar) harita, kroki ve mümkünse arazide renk kodlarıyla belirtilmelidir.
d.Devrilme halinde bildirim, bulunduğu yerin tarifi, koordinat sistemiyle duyurma uygulamaları yapılmalıdır.
Kurtulma sonrası
Sığınılacak yer ve irtibat sistemleri anlatılmalı ve bu hususlar sorulacak kısa sorularla test edilmeli, basit uygulamalar yaptırılmalıdır (Örneğin; devrilen botta ilk yapılacak işin ortadaki halatı tutmak olduğu bilinmelidir.)
Devrilmelerin en çok olduğu yıllar, karların erime zamanları, nehrin her iki yanında dik yarlar varsa kayalarda kırılma kopma olup olmadığı, kıyı boyunca belirli noktalarda istasyon tesisi veya gözcüler bulundurulması, ilk müdahale timinin nasıl takip edeceği, nasıl ulaşılacağı gibi kritik konular düzenleyen firma/ekip veya öğretmen/ler tarafından önemle belirtilmelidir. Bunlara uyarsınız yine beklenmedik bir şey olabilir. Bunun adı kazadır; ama en azından ne yapacağınızı bilirsiniz.
Raftingin tarihçesi
1811 yılında Wyoming’deki The Snake River’den geçiş, kayıtlara ilk geçen girişimdir. 1940’ta Clyde Smith, Snake River Kanyon’undan başarılı bir şekilde geçmiştir. 1950 yılında ilk rafting firması kurulmuştur. Akarsu raftingi 1972 yılında Münih Olimpiyat Oyunlarına dahil edilmiştir.
1980’de İskoçya, Güney Amerika ve Afrika’da birçok nehirde rafting firmaları kurulmuş, 1992’de Barcelona Oyunları gibi büyük organizasyonlarda Rafting de yer almıştır. 1997 Uluslararası Rafting Federasyonu kurulmuş ve 1999yılında ilk Uluslararası Rafting Şampiyonası düzenlenmiştir.
