Türkiye Cumhuriyeti'nin o yokluk yıllarında attığı adımları ve Atatürk'ün ölümünün hemen ardından atılan geri adımlara dikkatinizi çekmek istiyorum.
Uçan kanat
Türkiye Tayyare Cemiyeti, Atatürk'ün emriyle 16 Şubat 1925 tarihinde kurulmuştur. Amacı planörcülük, motorlu tayyarecilik, paraşütçülük ve modelcilik dallarında kamplar eğitim tesisleri yarışma vb. faaliyetler düzenlemek şeklinde belirlenmiştir. 1928 yılında ise "Tayyare Makine Mektebi" açılmıştır.
Okulda yetiştirilecek pilot ve uçak mühendisliği adayları eğitim için Fransa ve Almanya'ya gönderilmiştir. 1925 yılında Ankara-Akköprü de kurulan marangoz atölyesi daha sonraları Planör imalathanesi halini almıştır.
Atatürk'ün "Bütün tayyarelerimizin ve motorlarının memleketimizde yapılması ve hava harp sanayinin bu esasa göre inkişaf ettirilmesi icap eder" sözleriyle 1925 yılında Tayyare Otomobil ve Motor Türk Anonim Şirketi TOMTAŞ kuruldu.
6 Ekim 1928 de Kayseri de Türk-Alman iş birliği ile Junkers A-20 modeli uçak üretimine başlanmıştır. Daha sonra çıkan anlaşmazlık nedeni ile 3 Mayıs 1929 da Almanlar tüm hisselerini THK'na devretmişlerdir. Junkers A-20 den 1932 yılına kadar 15 adet üretilmiştir.
1932’den sonra Amerikan Curtis-Wright montajına başlandı.
1933 yılında Havayolları Devlet İşletme İdaresi (HDİİ) kurulmuş, adı daha sonra Türk Hava Yolları (THY) olmuştur. İlk filoda 28 koltuk kapasiteli 5 küçük uçak vardı. Sadece Ankara-Eskişehir arasında uçuluyordu.
1935 de Türk Kuşu hizmete girmiş, 1939 yılına kadar 150 adet planör yapılmıştır.
1936 yılından itibaren özel sektör de devreye girmiştir. Nuri Demirağ havacılık sektörüne adım atmıştır. Bu bağlamda Nuri Demirağ;
** Yeşilköy'de şimdiki Atatürk Hava limanı olan yerde havaalanı yaptırdı.
**İlk paraşüt imalatını yaptırdı.
**THK’na 65 adet planör, 10 adet eğitim uçağı teslim etmiştir.
**Kendi geliştirdiği NUD- 36 modelinden (sonradan D-36) 24 adet imal etmiş, D-36’yı
Almanlar ile NUD-38 modeli uçak geliştirmiştir.
İmal edile uçakların şartnameye aykırı olduğu iddiası ile uçaklar reddedilmiştir. Mahkeme bilirkişisi, Nuri Bey’i haklı bulmasına rağmen davayı kaybetmiştir. İkinci Dünya Savaşı’nda uçak yedek parçası üretimi yapan tesisin üretimi durunca İspanya, Irak ve İran'dan gelen uçak taleplerine hükumet engel olmuştur. Gök okulları kapatılmış, havaalanı istimlak edilmiştir.
Bu tarihte İstanbul-Beşiktaş'ta tasarım ve prototip atölyesi, Sivas-Divriği de uçak fabrikası ve havacılık okulu tesisi kurulmuştur. 1937 de Selahaddin Alan Beşiktaş-Hayrettin iskelesinde Etüt Atölyesini, Divriğ de Gök Uçuş okulunu kurmuştur.
1938 yılına kadar 145 adet Alman Gotha, 112 adet İngiliz Miles-Magister tipi uçak imal edilmiştir. 1939 yılında uçak üretimi Türk Hava Kuvvetlerine verilmiş, 1940 yılından sonra THK Etimesgut Uçak fabrikasını organize etmiştir.
Fabrikada ilk olarak İngiliz Miles-Magister eğitim uçakları yapıldı. 1940 yılından sonra THK Etimesgut Uçak fabrikasını organize etmiştir. Fabrikada ilk olarak İngiliz Miles-Magister eğitim uçakları yapılmıştır. 1944 yılına kadar 30 uçak teslimatı gerçekleşmiştir.
Kurulan tasarım bölümünde ise 6 yüksek mühendis, 4 mühendis ve iki ressam çalışmaktaydı. Yapılan modeller: THK-3 Akrobasi planörü, THK-4 Okul Planörü, THK-5 Ambulans uçağı, THK-7 ve 9 Eğitim Planörleri, THK-11 Turizm uçakları…
THK Uçak motorları fabrikası Gazi Orman Çiftliği'nde kurulmuş, tesis önce Gipsy uçak motoru yapmış, kapasite altında çalıştığı için musluk, piston, kuyu tulumbası vb. gibi birçok üretimi gerçekleştirmiştir.
1945 yılında başlayan Amerikan yardımları nedeni ile üretim durdurulmuştur.
Atatürk ün sanayi devrimlerindeki ilk geri adımın ölümünden altı yıl bile geçmeden gelmesi ne kadar enteresan değil mi?
1950 yılında dönemin en büyük hava tüneli kurulmuştur. AHT (Ankara Hava Tüneli). 1956 yılında Genelkurmaya devredilince depo olarak kullanılmıştır. Sürekli uçak ithal eden hükümet nedeni ile yeterli siparişi alamayan tesislerden 1952 de Uçak fabrikası ve
1954 da Motor fabrikası sessizce kapatılmaları için Makine Kimya Kurumu'na devredilmiştir.
Motor fabrikası 1955'te Türk Traktör fabrikasına dönüştürülmüştür. Fabrika, ODTÜ-Ostim ara bağlantı yolunun sağındaki fabrikadır.
Uçak fabrikası ise 1959 yılında üretimi durdurmuştur. Yedek parça üreten tesis 1968 yılında Tekstil makineleri fabrikasına dönüştürülmüştür. Yeri ise Etimesgut eski Onkoloji Hastanesi karşısıydı. Böylece bu iki fabrika derdest edilip kapatılmış, ABD'li dostlarımızın isteklerini zamanın iktidarı harfiyen uygulamıştır.
Ne diyelim, HAVACILIK TEKNOLOJİSİNİ DE BÖYLE ISKALAMIŞIZ.
