ABD Başkanı Donald Trump, ikinci kez seçildikten sonra Grönland'ı ABD'nin bir parçası yapmak istemiş, beyanlarını dokuz bölüm olan boğazdan süzmeden sıralamıştı:
***Panama Kanalı üzerinde kontrol ve denetim,
***Kanada’nın yeni bir eyalet yapılmak istenmesi,
***Grönland’ın satın alınması veya Ada’ya sahip olunması…
Trump’ın Grönland’ı isteme sebepleri
Bunlardan Grönland’ın istenmesinin en önemli nedenleri arasında Ada’nın stratejik konumu ve sahip olduğu kaynakları nedeniyle sağlayacağı avantaj ve faydalar sayılabilir. Ayrıca Ada, Avrupa'dan Kuzey Amerika'ya giden en kısa yol üzerinde yer almakta ve bu nedenle ABD'nin balistik füze uyarı sistemi için önem arz etmektedir…
ABD’nin evvelî ve ezelî rakibi Rusya’dır. İzlanda ve İngiltere arasındaki sular Rus donanma gemileri ve nükleer denizaltıları için bir geçit yeridir. Bu geçide radarlar yerleştirerek Rus donanmasının faaliyetlerini izlemek suretiyle kontrol altında tutmak istemektedir.
Ada, 10’uncu yüzyılda keşfedilmiş olmasına rağmen işlenmemiştir. Mineraller, petrol ve doğal gaz açısından zengin olmasına rağmen sadece balıkçılık üzerinde durulmuş, kalkınma yavaş olmuştur. Avrupa Komisyonu’nun 2023'te yaptırdığı bir araştırmaya göre temel hammadde kabul edilen 34 mineralden 25'inin Grönland'da bulunabileceği ortaya çıkmıştır. Grafit ve lityum gibi batarya malzemeleri ile elektrikli araçlarda ve rüzgâr enerjisi jeneratörlerinde kullanılan nadir toprak elementleri de bu araştırmaya dahildir.
İşgaller
İngilizlerin Norveç ile İzlanda arasındaki Faroe Adalarını işgal edeceği haberleri yayılınca ABD, sivil gemilerin güvenliğini sağlamak maksadıyla aynı tarihte Grönland’ın ABD, Kanada kıyılarına yakın yerlerini işgal etmiştir. İşgalin arkasından 1940 ve 1941 yılları arasında ABD, Ada üzerinde iki tane hava üssü (Batı Bluie ve Doğu Bluie') ve bir deniz üssü kurmuş, böylece sivil Amerikan gemilerinin güvenliği sağlanmıştır.
ABD, II. Dünya Savaşı içinde 1946 yazında radyo ve hava durumu istasyonunu çakıl pisti ve hava (balon) gözlemevi ile güçlendirmiştir. Thule (Dundas) üssü köyden ana karadaki Pituffik'e taşınmış, bu tarihten 1951'e kadar havaalanı, Arktik ikmal, hava haritalama, araştırma ve arama-kurtarma çalışmalarına zemin teşkil etmiştir.
1946 sonrası Grönland Adası bağımsızlığını ilan etse de Danimarka hükümeti tarafından tanınmamış, ancak iki yıl sonra tekrar Danimarka Krallığı’na bağlanmıştır. Danimarka ile ABD arasında yapılan bir savunma anlaşması gereği Grönland kuzeybatı kıyısında bir Uzay Kuvvetleri Üssü kurulmuştur.
Grönland’ın önemi
*** Savaş, Grönland'ın dış dünyaya kapalı yapısını bozmuş ve Danimarka'nın adadaki sömürge politikasını sorgulatarak daha modern bir yönetime geçişi hızlandırmıştır.
*** Amerika'nın bölgeyi işgal etmesi, savaştan sonra ABD'nin Sovyetler Birliği'ne karşı Arktik'teki nükleer izleme ve hava üssü (Thule) ihtiyacıyla kalıcı hale gelmiştir.
***2023'te yapılan AB Komisyonu sınıflandırmasına göre kritik kabul edilen 34 mineralin 25'i ve grafit, bakır, nikel ve titanyum gibi nadir toprak elementlerini barındırmaktadır.
***Arktik bölgesi açısından stratejik bir konumda bulunması.
***İklim krizi buzulları erittikçe yeni askeri rekabet alanları ve yeni ticaret rotaları ortaya çıkmaktadır,
***Grönland, Danimarka ile ilişkilerini tamamen değiştirerek daha özerk bir yapıya giden sürecin temellerini atmıştır.
*** ABD'nin Norveç'te depoladığı ağır silahlar ve Varanger üssü, İzlanda'daki Keflavik üssü, Alaska'daki Eielson Hava Kuvvetleri Üssü ve Fort Greely'deki füze savunma sistemleri ile birlikte, tam kontrol altına alınan bir Grönland, bütün bu güvenlik şemsiyesinin ana üssü olma potansiyeli taşıyor.
ABD'nin Grönland'daki varlığı
ABD ile Danimarka arasında 1951 yılında yapılan anlaşmaya göre, Washington'un Grönland'da askeri üsler inşa etme hakkı vardır. Bu hakkını Danimarka ve Grönland'a bildirimde bulunmak suretiyle birliklerini Grönland topraklarında hareket ettirme özgürlüğüne sahiptir.
2009 yılında adaya, referandum yoluyla Danimarka'dan bağımsızlığını ilan etme hakkı da dahil olmak üzere kapsamlı bir özerklik tanınmıştır. Bağımsızlık için çabalarını yoğunlaştıran Grönland Başbakanı Mute Egede sürekli olarak adanın satılık olmadığını ve kendi geleceklerine karar vermenin halka bağlı olduğunu ifade etmiştir.
Yıllar önce, dönemin Başkanı Harry Truman yönetimindeki ABD, Soğuk Savaş sırasında adayı stratejik bir varlık olarak 100 milyon dolar altın karşılığında satın almak istemiş, ancak Kopenhag satmayı reddetmiştir. Trump 2019'daki ilk döneminde adayı satın almayı teklif etmiş, ancak Grönland ve Danimarka bu teklifi reddetmiştir.
Sonuç
ABD Başkanı Trump, Grönland üzerine eğilmeyi kafasına koymuşsa yapmak isteyecektir. Ancak bu iş için siyasi ömrü yeter mi acaba? Kasım ayındaki seçimlerde seçilemeyeceği büyük ihtimalle “kesin”e yakındır.
Dünya hâli belli olmaz, bakarsın yine seçilirsen, çünkü senin de anayasayı tanımayan bir yapın var. İsrail’deki insan kasabı Netanyahu’yu da yanına almayı unutma. Mühimmatınızı şimdiden ayarlayın, Yığınaklanmaya da gerek yok. Zaten orada üssünüz var.Papa’yı susturun. Rusya ve Çin’i ikna edin. Danimarka da kimmiş. Çıksın senin karşına da alsın boyunun ölçüsünü (!), görsün gününü…
