İran-ABD Savaşı’na sadece iki ülke açısından değil de Irak, Suriye, Lübnan, Yemen, Körfez ülkeleri ve Doğu Akdeniz açısından bakmak gerekir. Dolayısıyla bölgesel güvenlik ön plana çıkar. Bunun sebebi, önce İran’ın beklentilerinin karşılanması sonra da ABD’nin altta kalmamak için buyruklarının yerine getirilmek istenmesidir. Bu nedenle de bir türlü denge sağlanamıyor, güvenlik riskleri giderilemiyor.
İran açısından
İran’ın bölgesel kapasitesi önemli ölçüde aşınmıştır. Kapasitesini geliştirmek için,
***Irak’taki milis yapılar ve Yemen’deki Husilerden yardımlarının istenmesi,
***İran Devrim Muhafızları Ordusunun siyasal karar alma süreçlerindeki etkisinin dolaylı yollardan artması,
***İran’ın kısa ve orta vadede daha sert güvenlik refleksleri üreten bir dış politika çizgisine yönelme potansiyelini artırmak,
*** İç konsolidasyonun devamlılığını sağlamak isteyen yönetimin bazı reformlara yönelmesi gibi konuları gerçekleştirmeye çalışacaktır.
İsrail açısından
Saldırganlığı, yayılmacı politika ve eylemleri nedeniyle İsrail, bölgesel güç dengelerini bozmakta ve yeni gerilim alanları yaratmaktadır. İran’ın zayıflamasını stratejik fırsat olarak değerlendiren İsrail’in; bölgeyi kendi lehine şekillendirme arayışı, özellikle Türkiye ile stratejik rekabet ihtimalini artırmaktadır.
Savaş, Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Doğu Akdeniz hattında yaşanan gerilimler; enerji arz güvenliği ile ticaret yollarının doğrudan stratejik rekabet alanına dönüştüğünü göstermiştir. Bu durum, enerji altyapılarının ve deniz ticaret hatlarının korunmasını, bölgesel güvenlik mimarisinin temel bileşenlerinden biri hâline getirmiştir.
Küresel tedarik zincirlerinde yaşanan kırılganlıklar ve enerji güvenliği riskleri, Türkiye merkezli alternatif koridorların stratejik önemini artırmaktadır. ABD/İsrail-İran Savaşı; Türkiye açısından savunma kapasitesi, stratejik dayanıklılık, teknolojik derinlik ve bölgesel güç projeksiyonu bakımından yeni nesil bir güvenlik paradigmasına geçiş ihtiyacını ortaya koymuştur.
Savaş süreci; yüksek yoğunluklu çatışmaların çok katmanlı karakteri nedeniyle askerî, ekonomik, teknolojik ve toplumsal güvenlik alanlarının birbirinden ayrıştırılamayacağını göstermiştir. Özellikle kendi toplumlarını savaşta yanına alamayan devletlerin kırılganlıklarının arttığı gözlemlenebilir.
Türkiye açısından
Türkiye açısından savaşın ortaya koyduğu en önemli sonuçlardan biri, stratejik zorunluluktur. Bu yaklaşım; yüksek teknoloji üretimi ve nitelikli platform kapasitesinin yanında seri üretim kabiliyeti, mühimmat sürdürülebilirliği, stok kapasitesi, tedarik güvenliği ile uzun süreli çatışma koşullarında üretim devamlılığını ifade etmektedir.
Türkiye’nin savunma ve güvenlik yaklaşımında dağıtık yapıların, yedekli sistemlerin ve esnek komuta-kontrol mimarilerinin önemi daha görünür hâle gelmiştir. Özellikle ağ merkezli harp ortamında merkezî yapıların artan kırılganlığı, dağıtık operasyon kapasitesini ve çok katmanlı koordinasyon yeteneğini stratejik zorunluluk hâline getirmektedir.
Türkiye’nin çok boyutlu diplomatik kapasitesi, aynı anda İran, Körfez ülkeleri, Pakistan, Avrupa ve ABD ile iletişim kanallarını sürdürebilmesi; Türkiye’nin yeni bölgesel güvenlik mimarisinde dengeleyici ve kolaylaştırıcı rol üstlenebilme kapasitesini göstermiştir.
Türkiye, İsrail’e karşı her zaman müteyakkız olmalıdır. Özellikle Suriye, Doğu Akdeniz’de enerji ve güvenlik eksenli hasmane bloklaşma ile bölgesel güvenlik mimarisine ilişkin farklı stratejik yaklaşımlar, Türkiye-İsrail ilişkilerinde kontrollü rekabet ve dönemsel gerilim ihtimalini artırmaktadır.
Savaşın daha ilk günlerinden itibaren Türkiye karşıtı propaganda çalışmaları, İsrail ve ABD merkezli bazı kanallar vasıtasıyla yoğunlaşmıştır. Bu bağlamda gerek uluslararası basın gerekse ABD ve Batı’nın stratejik mecralarında Türkiye’yi hedef gösteren İsrail mahreçli propaganda aygıtı dikkatle takip edilmelidir.
