Yıllar boyunca gelişmiş dünya finans piyasalarında herkesin dilinde tek bir ezber bulunuyordu:
"Ucuza para bul, git nerede yüksek kazanç varsa orada değerlendir."
Bu oyunun merkezinde ise uzun süredir faizleri sıfıra yakın tutan Japonya vardı.
Herkes oradan neredeyse bedavaya borçlanıp parayı başka yerlerde koşturuyordu.
Ancak dünyada hiçbir kural sonsuza kadar sürmez.
Bugün geldiğimiz noktada rüzgâr tamamen tersine dönmüş durumda.
Japonya’da faizler ve tahvil getirileri on yıllardır görülmeyen seviyelere tırmanırken, devasa küresel fonlar ve yatırımcılar portföylerini yeniden şekillendirmeye başladı.
Eskiden "nasıl olsa ucuz borç bulurum" diye bakanlar, şimdi ellerindeki varlıkları ve riskleri yeniden hesaplamak zorunda kalıyor.
Bu değişim bize çok net bir ders veriyor:
Piyasalar sonsuza kadar ucuz parayla beslenemez.
Gelişmiş ekonomilerin tecrübelerine baktığımızda şunu çok net görüyoruz:
Sürdürülebilir büyüme ve güçlü bir ekonomi, ucuz borçla dönen kısa vadeli spekülasyonlara değil; sağlam temellere, verimliliğe ve reel yatırımlara dayanır.
Eğer bir ekonomi veya sistem, sürekli dışarıdan gelen ucuz ve geçici kaynaklara bağımlı yaşarsa, o kaynak kuruduğunda ya da maliyetler arttığında sert bir duvara çarpar.
Tıpkı küresel fonların artık borçlanma maliyetlerini artan faizlerle birlikte yeniden fiyatlaması gibi, gerçekler bir gün kapıyı çalar.
Komşudan borç alıp "Nasıl olsa faizi düşük, idare ederiz" diyerek uzun vadeli planlar yapmak bir yere kadardır.
Bir gün o komşu da "Artık şartlar değişti, borcun bedeli arttı" dediğinde, elinizde sadece artan maliyetler kalır.
Sağlam bir ekonomi de tıpkı akıllı bir hanehalkı gibidir:
Borca değil üretime, geçici kolaylıklara değil kalıcı güçlü temellere yaslanmak zorundadır.
Hayatın ve ekonominin değişmeyen kuralı budur.
