Bazen bir insanı tanımadan verdiğimiz karar, onun gerçeğinden çok bizim düşünce dünyamızın ne kadar dar olduğunu gösterir.
İnsan, çoğu zaman gerçeğin kendisiyle değil, gerçeğe dair zihninde kurduğu hikâyeyle hareket eder. Bir söz duyar, bir olayın yalnızca bir tarafını dinler, bir davranışı kendi penceresinden yorumlar ve ardından kararını verir. Üstelik çoğu zaman bu kararından o kadar emindir ki gerçeği öğrenmeye bile ihtiyaç duymaz.
İşte ön yargı tam olarak budur: Bilmeden bilmiş gibi davranmak, anlamadan hüküm vermek ve kendi düşüncesini gerçeğin yerine koymak.
Ne acıdır ki bazı insanlar, bir insanın yıllarca ortaya koyduğu emeği, iyi niyeti ve karakterini bir kenara bırakıp tek bir söylentiyle onun hakkında hüküm verebilir. Gerçekleri araştırmak yerine duyduklarına inanır, konuşup anlamak yerine uzaktan değerlendirmeyi seçer. Sonra da kendi kanaatini kesin bir gerçekmiş gibi başkalarına anlatır.
Peki, hiç düşündük mü? Belki de yanlış olan, hakkında konuştuğumuz insan değil, ona bakarken kullandığımız penceredir.
Çünkü insan bazen karşısındakinin gerçeğini değil, kendi içindeki şüpheyi görür.
Ön yargı, yalnızca yanlış bir düşünce değildir; aynı zamanda güzel ihtimallerin önüne çekilen bir settir. Henüz kurulmamış bir dostluğu bitirir, filizlenmek üzere olan bir güveni kurutur, iyi niyetle atılmış bir adımı şüphe altında bırakır. Bir insanın anlatmasına fırsat vermeden kararımızı verirsek, belki de hayatımızdaki en değerli insanlardan birini kendi ellerimizle uzaklaştırırız.
Düşünün…
Bir insan vardır; gecesini gündüzüne katar, bir işin yolunda gitmesi için uğraşır, sorumluluk alır, kimsenin görmek istemediği yükleri omuzlar. Herkesin iyiliğini düşünerek hareket eder. Fakat birileri onun çabasını anlamak yerine niyetini sorgular. Yaptığı işi değil, kendisi hakkında oluşturdukları kanaati konuşur.
İşte o zaman emek görünmez, iyi niyet gölgelenir, gerçek geri planda kalır.
Çünkü ön yargının olduğu yerde insanın ne yaptığı değil, başkalarının onun hakkında ne düşündüğü belirleyici hâle gelir.
Bir insanın niyetini dinlemeden sorgulamak, gerçeği araştırmadan suçlamak, adaletin kapısını çalmadan kararını vermektir.
Elbette kimse herkese inanmak, her sözü kabul etmek ya da her davranışı doğru bulmak zorunda değildir. Ancak sorgulamak başka, peşin hüküm vermek başkadır. Sorgulayan insan gerçeğe ulaşmaya çalışır; ön yargılı insan ise kendi kararına destek arar. Biri hakikatin peşindedir, diğeri haklı çıkmanın.
Aradaki fark, insan ilişkilerinin kaderini değiştirecek kadar büyüktür.
Bugün çevremizde yaşanan pek çok kırgınlığın temelinde belki de bu vardır. İnsanlar birbirini dinlemiyor; birbirini anlamadan cevap veriyor. Birbirine soru sormuyor; birbirinin niyetini kendince açıklıyor. Bir olayın bütününü görmeden bir parçasından sonuç çıkarıyor.
Sonra da neden güven azaldı, neden insanlar birbirinden uzaklaştı, neden samimiyet kayboldu diye soruyoruz.
Oysa güveni yıkan her zaman büyük hatalar değildir. Bazen haksız yere verilen küçük bir hüküm, yıllarca kurulmuş bir bağı koparmaya yeter.
KENDİ DOĞRUMUZ, HER ZAMAN GERÇEĞİN TAMAMI DEĞİLDİR
İnsanın en büyük yanılgılarından biri, kendi bakış açısını tek doğru kabul etmesidir. Oysa herkes hayata kendi yaşadıklarıyla, korkularıyla, beklentileriyle ve tecrübeleriyle bakar. Aynı olayı iki insan farklı yorumlayabilir. Bu, mutlaka birinin kötü niyetli olduğu anlamına gelmez.
Bazen bizim yanlış gördüğümüz bir davranışın arkasında bilmediğimiz bir sebep vardır. Bazen sert bulduğumuz bir sözün ardında büyük bir yorgunluk, uzaklık sandığımız bir tavrın ardında yaşanan bir sıkıntı bulunur.
Fakat anlamaya çalışmak yerine hüküm vermeyi seçtiğimizde, gerçeğe ulaşma ihtimalimizi kendimiz ortadan kaldırırız.
Olgunluk, başkalarını kendi ölçülerimize göre yargılamak değil, kendi ölçülerimizin de eksik olabileceğini kabul etmektir.
İşte gerçek büyüklük burada başlar. Her duyduğumuza inanmamakta, her gördüğümüzü kesin gerçek saymamakta, gerektiğinde karşımızdakine kendisini anlatma fırsatı vermekte…
Çünkü adalet, yalnızca doğru karar vermek değil, karar vermeden önce doğruyu arama sorumluluğunu taşımaktır.
İNSANLARI YARGILAMAK YERİNE ANLAMAYI SEÇELİM
Bir toplumun kalitesi, insanların birbirleri hakkında ne kadar çok konuştuğuyla değil, birbirlerini ne kadar adil değerlendirdiğiyle ölçülür.
Birlikte yaşadığımız, aynı ortamı paylaştığımız, ortak amaçlar için emek verdiğimiz insanlara karşı daha dikkatli olmak zorundayız. Farklı fikirleri düşmanlık sayarsak gelişemeyiz. Eleştiriyi kötü niyet olarak görürsek ilerleyemeyiz. Her anlaşmazlığı kişisel bir meseleye dönüştürürsek ortak değerlerimizi koruyamayız.
İhtiyacımız olan şey, herkesin aynı düşünmesi değildir. İhtiyacımız olan; farklı düşünsek bile birbirimizi dinleyebilmek, anlaşamasak bile saygıyı koruyabilmek ve kararlarımızı söylentilere değil, gerçeklere dayandırabilmektir.
Unutmayalım: İnsanları anlamaya çalışmak zayıflık değil, karakter göstergesidir. Hata yaptığımızda geri adım atmak küçülmek değil, olgunlaşmaktır. Yanıldığımızı kabul etmek de yenilgi değil, hakikate duyduğumuz saygıdır.
SON SÖZ: BİR HÜKÜM VERMEK BİR SANİYE, BİR GÖNÜL KAZANMAK YILLAR SÜREBİLİR
Hayatta bazı kapılar vardır; öfkeyle kapanır, ama yıllarca açılamaz. Bazı gönüller vardır; yanlış anlaşılınca sessizce uzaklaşır. Bazı insanlar vardır; kendilerini anlatmaktan yoruldukları için bir gün susmayı seçerler.
Ve bazen biz, bütün bunların nedenini çok geç anlarız.
Bu yüzden bir insan hakkında karar vermeden önce duralım. Duyduğumuzu araştıralım, gördüğümüzü sorgulayalım, bilmediğimizi kabul edelim. Başkalarının sözleriyle değil, gerçeklerle hareket edelim. Çünkü bir insanı yanlış tanımak yalnızca ona haksızlık etmek değildir; bazen kendi hayatımızdan bir güzelliği de eksiltmektir.
Ön yargı, gerçeği bilmeden insanları mahkûm etmektir. Anlayış ise gerçeğe ulaşmak için kendimize bir fırsat daha vermektir.
Kimseyi tanımadan silmeyelim. Kimseyi dinlemeden suçlamayalım. Kendi düşüncemizi mutlak doğru, başkasının düşüncesini mutlak yanlış kabul etmeyelim.
Çünkü hayat, haklı çıkmaya çalışanlarla değil, gerçeği aramaktan vazgeçmeyenlerle güzelleşir.
Ve unutmayalım:
Bir insanı yanlış anlamak kolaydır; zor olan, kendi yanılgımızla yüzleşmektir. Bir insanı yargılamak kolaydır; asıl erdem, onu anlamaya çalışmaktır.
Ön yargılarımızla insanları kaybetmeyelim. Çünkü bazen gerçeği öğrenmek için bir adım atmak, bir ömür sürecek pişmanlıktan daha değerlidir.
