Enflasyon oranları her ay TÜİK tarafından kamuoyu ile paylaşılmaktadır. Açıklanan bu veriler TÜFE ve ÜFE olarak bir aylık, aralık ayından bugüne, yıllık ve on iki aylık ortalamalara göre yapılan hesaplardır ve ÜFE ve TÜFE için ayrı değerler söz konusudur.
Yİ-ÜFE, belli bir dönem aralığında ülke içinde üretimi yapılan ve yurt içinde satılan tüm ürünlerin parasal değerlerini karşılaştırılarak ölçülmesi ile elde edilir. Hesaplanan veriler üretici fiyatlarının baz alınması ile oluşur. Yurt içi fiyat endeksi hesaplanırken aşağıdaki sektörlerdeki fiyat değişimleri kullanılır. İmalat sanayii ve dalları
Madencilik
Taş ocakçılığı
Gaz
Elektrik
Su
Bu sektörlerdeki üretici fiyatı, yurt içindeki ürünlerin KDV ve ÖTV hariç peşin satış fiyatlarıdır. Her yılın sonunda ürün sepeti ve ağırlık güncellenir. Hesaplamada zincirleme Laspeyres formülü kullanılır. Her sene aralık ayında endekse yeni maddeler eklenir ve bunlar da hesaplamada aktif rol oynar. Cari fiyatlar bir önceki aralık ayındaki rakamlara bölünür ve endeks hesaplanmış olur. Aralık ayı endeksiyle çarpılarak da zincirleme işlemi sağlanır.
Açıklanan enflasyon rakamları, ülke geleceğini tahmin etmek, yatırımları yönlendirmek açısından önemlidir. ÜFE ve TÜFE arasında fark açıldığında ülkede fiyat dengesizliği söz konusu demektir. Öncelikle üretici fiyat endeksi üretim maliyetlerini gösterdiğinden tüketici fiyatlarına yansıyacağı anlamına gelir ve bu da enflasyon demektir. Üretim işletmeleri bu durumda fiyatları arttırmakta zorlanabilir ve bu da işsizlik veya çalışanların ücret düşüklüğüne yol açabilir.
Haziran ayı yurt içi üretici fiyat endeksi TÜİK tarafından açıklandı. Buna göre;
*Bir önceki aya göre %6.50
*Bir önceki yılın aralık ayına göre %14,82
*Bir önceki yılın aynı ayına göre %40,42
*12 aylık ortalamalara göre %86,59 artış gösterdi.
TÜFE oranlarına baktığımızda ise bir önceki aya göre %3,92, bir önceki yılın aralık ayına göre %19,77, Bir önceki yılın aynı ayına göre %38,21 ve 12 aylık ortalamalara göre %59,95 verilmişti.
Yukarıdaki bilgilere göre her türlü veriler ele alındığında ÜFE ile TÜFE arasında belirgin farklar görülmemektedir. Yani üretim maliyetleri ile tüketici fiyatları arasındaki makas açık değildir. Hiçbir üretim işletmesi kar etmeden faaliyetini sürdüremeyeceği gerçeğine göre sanayi maliyetleri tüketici fiyatlarına önümüzdeki süreçte yansıtılacak belirgin fark gözükmemektedir. Yani enflasyon uzun vadede de olsa TÜFE ile ÜFE arasındaki makas açılmadıkça kontrol altına alınabilir. Ancak ülkemizde yaşanan deprem felaketi başta olmak üzere diğer etkenlerin bütçeye getirdiği açık vergi ve zamlarla karşılanacağından enflasyon konusunda iyimser tahmin yapmak oldukça zor gözüküyor. Düşük faiz politikasından vazgeçilerek yumuşak geçiş yapılacağı, faiz artırımının devam edeceği sinyalinin verimesin de olumlu bir gelişmedir.
Sanayinin dört ana sektöründen imalat endeksi aylık %6,15 arttı
Sanayinin dört sektörünün aylık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında %4,77, imalatta %6,15, elektrik, gaz üretimi ve dağıtımında %12,54 ve su temininde %2,71 artış olarak gerçekleşti.
Ana sanayi gruplarının aylık değişimleri; ara malında %6,59, dayanıklı tüketim malında %2,53, dayanıksız tüketim malında %3,19, enerjide %12,67 ve sermaye malında %8,02 artış olarak gerçekleşti.
Yıllık Yİ-ÜFE'ye göre 13 alt sektör daha düşük, 16 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi
Yıllık en yüksek azalış; %19,99 ile kok ve rafine petrol ürünleri, %3,66 ile ham petrol ve doğal gaz alt sektörlerinde gerçekleşti. Buna karşılık diğer madencilik ve taş ocakçılığı ürünleri %95,38, temel eczacılık ürünleri ve müstahzarları %91,80, içecekler %81,97 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Aylık Yİ-ÜFE'ye göre 17 alt sektör daha düşük, 12 alt sektör daha yüksek değişim gösterdi
Aylık en yüksek azalış; %6,68 ile ham petrol ve doğal gaz, %0,08 ile kömür ve linyit alt sektörlerinde gerçekleşti. Buna karşılık kok ve rafine petrol ürünleri %18,15, metal cevherleri %13,65, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme %12,54 ile endekslerin en fazla arttığı alt sektörler oldu.
Bir ülkenin ekonomik olarak gelişmesi, vergi gelirlerinin artması, enflasyonun önlenmesi, işsizliğin azalması, ihracatın artması, döviz girdilerinin artması gibi birçok ekonomik faktör üretime bağlıdır. Dolayısıyla üretici fiyat endeksi her bakımdan önemlidir.
Kaynak: TÜİK
ZAFER ÖZCİVAN
Ekonomist-Yazar
