2024 yılı, Türkiye ekonomisi açısından hem büyüme hem de sektörel dönüşüm açısından dikkat çeken bir yıl oldu. Bağımsız yıllık Gayrisafi Yurt İçi Hasıla (GSYH) zincirlenmiş hacim endeksine göre bir önceki yıla kıyasla %3,3 artış gösterdi. Bu artış, ekonomik toparlanmanın devam ettiğini ve üretim kanallarında istikrarlı bir büyümenin sağlandığını ortaya koyuyor.
Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH ise 44 trilyon 587 milyar 225 milyon TL seviyesine çıkarak bir önceki yıla göre %64,6 oranında yükseldi. Bu yükseliş, döviz kurlarındaki değişim ve fiyat artışlarının ekonomiye yansımasını da beraberinde getiriyor. Kişi başına GSYH ise 503 bin 76 TL’ye ulaşırken, ABD doları cinsinden 15 bin 325 dolar seviyesinde gerçekleşti. Bu veriler, bireysel gelir düzeyinde artışın devam ettiğini, ancak döviz kuru etkisi nedeniyle uluslararası karşılaştırmalarda sınırlı bir yükseliş yaşandığını gösteriyor.
Sektörel Görünüm: İmalat Sanayi Liderliğini Sürdürüyor
2024 yılında GSYH içinde en büyük payı %16,8 ile imalat sanayi aldı. İmalatı, %13 ile toptan ve perakende ticaret ile motorlu kara taşıtları ve motosikletlerin onarımı, %8,2 ile ulaştırma ve depolama sektörü takip etti. Bu durum, Türkiye ekonomisinin sanayi ve ticaret eksenli büyümeye devam ettiğini gösteriyor. Öte yandan, hane halklarının işveren olarak faaliyetleri sektörü GSYH içinde en düşük paya sahip oldu.
Sektörel büyüme açısından ise inşaat sektörü %9,9’luk artışla 2024’ün en hızlı büyüyen sektörü oldu. Su temini, kanalizasyon ve atık yönetimi %6,5, toptan ve perakende ticaret ile motorlu kara taşıtlarının onarımı ise %6,2 ile güçlü bir büyüme performansı sergiledi. Buna karşın imalat sanayi ve ulaştırma ile depolama sektörü %0,5, hane halklarının işveren olarak faaliyetleri ise %0,8 ile en yavaş büyüyen veya küçülen sektörler arasında yer aldı. Bu tablo, bazı temel üretim alanlarında büyümenin yavaşladığını, ancak inşaat ve altyapı harcamaları ile hizmet sektöründe canlanmanın sürdüğünü gösteriyor.
Tüketim ve Yatırım Eğilimleri
Yerleşik hane halkı nihai tüketim harcamaları 2024 yılında bir önceki yıla göre %4,3 artış gösterdi ve GSYH içindeki payı %54,0 oldu. Hane halkı harcamalarında en yüksek payı %21,7 ile gıda ve alkolsüz içecekler, %15,9 ile ulaştırma ve %15,9 ile konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar aldı. Bu veriler, hane halkının temel ihtiyaç ve ulaşım harcamalarını önceliklendirdiğini ortaya koyarken, enerji ve konut maliyetlerinin bireysel bütçelerde önemli yer tuttuğunu gösteriyor.
Devletin nihai tüketim harcamaları ise %0,8 azaldı ve GSYH içindeki payı %14,5 oldu. Öte yandan, gayrisafi sabit sermaye oluşumu %2,7 artarak GSYH’nin %31,3’ünü oluşturdu. Bu durum, devlet harcamalarının hafifçe gerilediğini ancak yatırımların ve sermaye birikiminin devam ettiğini ortaya koyuyor.
Dış Ticaret ve Net İhracat
2024 yılında mal ve hizmet ihracatı %0,1 artarken, ithalat %4,4 azaldı. Bu, Türkiye ekonomisi açısından net ihracatın destekleyici bir unsur haline geldiğini gösteriyor. Cari GSYH hesaplamalarına göre, toplam ihracatın payı %27,6, ithalatın payı ise %27,0 oldu. Bu denge, dış ticaretin GSYH’ye katkısının pozitif olduğunu, ancak hâlâ ithalat bağımlılığı ile karşı karşıya olduğumuzu işaret ediyor.
Gelir Dağılımı ve İşgücü Ödemeleri
Gelir yöntemine göre işgücü ödemeleri 2024 yılında bir önceki yıla göre %89,2 artarken, brüt işletme artığı/karma gelir %54,1 arttı. İşgücü ödemelerinin gayrisafi katma değer içindeki payı %37’ye yükseldi. Bu artış, ücretlerin ve çalışanlara yapılan ödemelerin yükseldiğini, ekonomik büyümeden işgücünün daha fazla pay aldığını gösteriyor. Öte yandan net işletme artığı/karma gelirin payı %43,1’e gerileyerek, işletmelerin kazanç marjlarının bir miktar daraldığını ortaya koyuyor.
2024 Ekonomisinin Genel Değerlendirmesi
2024 yılı, Türkiye ekonomisi için istikrarlı büyüme, sektörel dönüşüm ve hane halkı tüketimindeki artış açısından dikkat çekici bir yıl oldu. Sanayi ve ticaretin GSYH’deki ağırlığını koruması, yatırımların devam etmesi ve işgücüne yapılan ödemelerdeki artış, ekonomide dengeli bir büyümenin işaretlerini veriyor. Bununla birlikte, bazı sektörlerde yavaşlama ve devlet harcamalarındaki düşüş, dikkatle izlenmesi gereken alanlar olarak öne çıkıyor.
Özetle, 2024 yılı Türkiye ekonomisi açısından üretim, yatırım ve gelir kanallarında büyümenin sürdüğü, dış ticaretin GSYH’ye olumlu katkı sağladığı ve hane halkı tüketiminde canlılık görülen bir yıl olarak kayıtlara geçti. 2025 ve sonrası için temel soru, bu büyümenin sürdürülebilirliğini sağlayacak politikaların ve yatırımların nasıl şekilleneceği olacak.
