Kuzguncuk: Boğaz'ın Hoşgörü Mahallesi

Bir şehri tanımanın en güzel yolu, sokaklarında yürümek; ruhunu anlamanın en doğru yolu ise mahallelerini dinlemektir. İstanbul, yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlerin, dinlerin ve kültürlerin izlerini mahallelerinde yaşatmış eşsiz bir şehir. Bu yazı dizisinde, İstanbul'un tarih kokan mahallelerini geçmişten günümüze uzanan hikâyeleriyle keşfedeceğiz. İlk durağımız ise Boğaziçi'nin en sıcak, en samimi ve en renkli mahallelerinden biri olan Kuzguncuk.

Kuzguncuk'un Ruhu

Kuzguncuk'u farklı kılan yalnızca tarihi yapıları değildir. Aynı sokakta caminin ezanı, kilisenin çanı ve sinagogun duaları yüzyıllar boyunca birbirine karışmış; farklı inançlardan insanlar aynı bakkaldan alışveriş yapmış, aynı sokaklarda büyümüş ve aynı mahalle kültürünü paylaşmıştır. İşte bu yüzden Kuzguncuk, yalnızca bir Boğaz mahallesi değil; İstanbul'un birlikte yaşama kültürünün yaşayan en güzel simgelerinden biridir. Üsküdar ilçesine bağlı Kuzguncuk, İstanbul Boğazı'nın Anadolu yakasında yer alan, yaklaşık bin beş yüz yıllık geçmişe sahip bir yerleşim yeri. Bizans döneminde küçük bir balıkçı köyü olan mahalle, Osmanlı döneminde Yahudi, Ermeni, Rum ve Müslüman ailelerin birlikte yaşadığı örnek yerleşimlerden biri hâline geldi. Dar sokakları, ahşap evleri ve komşuluk kültürüyle İstanbul'un en özgün mahallelerinden biri olmayı bugün de sürdürüyor.

Aya Panteleimon Rum Ortodoks Kilisesi

Mahallenin en önemli dini yapılarından biri olan Aya Panteleimon Rum Ortodoks Kilisesi, bugünkü görünümünü 19. yüzyılda kazandı. Kilise, Rum Ortodoks cemaatinin uzun yıllar ibadet merkezi oldu. Zarif mimarisi, ikonaları ve sessiz avlusuyla dikkat çeker. Günümüzde de dini törenlere ev sahipliği yapmaya devam eder. Kuzguncuk'un çok kültürlü yapısının en önemli simgelerinden biridir.

Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi

1835 yılında yeniden inşa edilen Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi, Kuzguncuk'taki Ermeni toplumunun en önemli ibadet merkezidir. Osmanlı döneminde mahallede yaşayan Ermeni nüfusunun sosyal yaşamında önemli rol üstlenmiştir. Taş işçiliği ve sade mimarisi dikkat çeker. Kilisenin yanında uzun yıllar hizmet veren Ermeni okulu da bulunuyordu. Günümüzde de Ermeni Patrikhanesi'ne bağlı olarak faaliyetini sürdürmektedir.

Beth Yaakov (Kuzguncuk) Sinagogu

Kuzguncuk, Osmanlı döneminde İstanbul'un önemli Yahudi yerleşimlerinden biriydi. Beth Yaakov Sinagogu, 19. yüzyılın sonlarında inşa edilerek mahallede yaşayan Musevi cemaatine hizmet verdi. Ahşap mimarisi ve mütevazı görünümüyle öne çıkar. Uzun yıllar mahalle yaşamının önemli merkezlerinden biri oldu. Bugün de İstanbul'un çok dinli geçmişini hatırlatan önemli yapılardan biri. Ne yazık ki, önünde polis barikatı olduğu için fazla yaklaşamadık. 

Kuzguncuk Camii

Boğaz kıyısında yer alan Kuzguncuk Camii, 1952 yılında inşa edilmiştir. Sade mimarisiyle çevredeki tarihi dokuyla uyum içindedir. Caminin bulunduğu konumdan Boğaz'ın eşsiz manzarası izlenebilir. Mahalle sakinlerinin buluşma noktalarından biri olmayı sürdürmektedir. Kilise ve sinagoglara birkaç dakikalık yürüme mesafesinde olması, Kuzguncuk'un hoşgörü kültürünü simgeler.

Kuzguncuk Evleri

Mahallenin en belirgin simgesi, rengârenk ahşap cumbalı evleridir. 19. yüzyıl Osmanlı sivil mimarisinin güzel örnekleri arasında gösterilen bu yapılar, dar sokaklara ayrı bir kimlik kazandırır. Çoğu özenle restore edilerek günümüze ulaştırılmıştır. Fotoğraf tutkunlarının ve sanatçıların en çok ziyaret ettiği yerler arasında bulunur. Kuzguncuk'un nostaljik atmosferini yaşatan en önemli değerlerden biridir.

Kuzguncuk Bostanı

Yaklaşık sekiz asırlık geçmişe sahip olduğu düşünülen Kuzguncuk Bostanı, İstanbul'da kent içinde korunabilmiş nadir tarım alanlarından biridir. Mahalle halkının ortak mücadelesiyle yapılaşmadan kurtarılmıştır. Günümüzde sebze bahçeleri, oyun alanları ve sosyal etkinliklerle yaşayan bir yeşil alan olarak kullanılmaktadır. Mahallenin nefes aldığı en önemli noktalardan biridir. Kuzguncuk'un dayanışma kültürünün de simgesi kabul edilir.

İcadiye Caddesi ve Kafeler

Mahallenin kalbi sayılan İcadiye Caddesi, son yıllarda butik kafeleri, sanat atölyeleri ve küçük kitapçılarıyla İstanbul'un en sevilen gezi rotalarından biri hâline geldi. Tarihi dükkânlar modern işletmelerle yan yana yaşamını sürdürüyor. Sokak boyunca nostaljik atmosfer korunmaya özen gösteriliyor. Özellikle hafta sonları yerli ve yabancı ziyaretçilerin uğrak noktası oluyor. Kuzguncuk'un canlı sosyal hayatı büyük ölçüde bu cadde etrafında şekilleniyor.

Perihan Abla Sokağı

1980'li yılların unutulmaz televizyon dizisi Perihan Abla başta olmak üzere birçok film ve dizi Kuzguncuk'ta çekildi. Mahallenin doğal dokusu yapımcıların ilgisini çekmeye devam ediyor. Diziler sayesinde Kuzguncuk'un sokakları Türkiye'nin dört bir yanında tanınır hâle geldi. Günümüzde ziyaretçiler bu sokaklarda fotoğraf çektirmeyi ihmal etmiyor. Mahalle, adeta açık hava film platosu görünümündedir.

Marko Paşa Köşkü

Osmanlı'nın ünlü hekimlerinden Marko Paşa'nın adını taşıyan köşk, Kuzguncuk'un tarihî yapıları arasında anılır. Boğaz'ın yamaçlarında yer alan yapı, dönemin seçkin mimarisini yansıtır. Uzun yıllar farklı amaçlarla kullanılmıştır. Bölgenin kültürel belleğinde önemli bir yere sahiptir. Kuzguncuk'un geçmişine ışık tutan yapılardan biri olarak öne çıkar.

Fethi Paşa Korusu

Kuzguncuk'un hemen üst yamacında bulunan Fethi Paşa Korusu, Boğaz'ın en etkileyici seyir noktalarından biridir. Osmanlı döneminde Fethi Ahmet Paşa'ya ait olan koru, bugün halka açık bir mesire alanıdır. Asırlık ağaçları, yürüyüş yolları ve manzarasıyla her mevsim ziyaretçi çeker. İstanbul'un iki yakasını aynı anda görebileceğiniz ender noktalardan biridir. Kuzguncuk gezisinin vazgeçilmez durakları arasında yer alır.

Üryanizade Ahmet Esad Efendi Camii ve Kuzguncuk Parkı

Kuzguncuk sahilinin en zarif simgelerinden biri olan Üryanizade Ahmet Esad Efendi Camii, 1878 yılında Şeyhülislam Üryanizade Ahmet Esad Efendi tarafından tamamen ahşap olarak yaptırılmıştır. Boğaz'ın hemen kıyısındaki konumuyla İstanbul'un en estetik sahil camileri arasında gösterilen yapı, ince işçiliği ve sade mimarisiyle dikkat çeker. Caminin hemen yanında yer alan Kuzguncuk Parkı ise asırlık ağaçları, çiçekleri ve Boğaz manzarasıyla mahalle sakinlerinin nefes aldığı en güzel dinlenme alanlarından biridir. Tarihi cami ile yemyeşil parkın yan yana oluşturduğu bu eşsiz manzara, Kuzguncuk'un huzurlu ve kendine özgü atmosferini en güzel şekilde yansıtır.