Hakkında daima çelişkili yorumlar yapılan, delilikle dahilik, despotlukla hoşgörü, dinsizlikle sofuluk, avamilikle entelektüellik, askerlikle salon adamlığa arasında hayranlıkla ve kahırla anlatılan biridir Petro. Güvenliği polis gücüyle sağlanan, çöpleri toplanan, cadde üstündeki binaları restore edilen, bugünkü anlamıyla belediye hizmetlerinin yapıldığı, yolların ve köprülerin sürekli onarıldığı, ulaşımın kolaylaştırıldığı, kadınların ve her sınıftan insanların sosyal hayata katıldığı bir şehir hayatı düşünmüş, bunun yollarını açmış ve uygulamıştır.
Yaşam tarzı
Rusya’yı 36 yıl (1689-1723) yöneten Büyük Petro devlet ve orduyu yeniden düzenleyip güçlendirerek, yeni topraklar fethederek bir donanma, bir liman ve St. Petersburg’da yeni bir başkent kurarak ülkesini bambaşka bir noktaya taşımıştır.
Modern Avrupa'yı izleyerek oralarda yaşamıştır. Şehir kenarlarında, limanlarda, fabrikalarda bulunup çalışarak, bazen kim olduğunu unutturarak ve kimliğini gizleyerek yapmıştır incelemelerini...
Bu bakımdan büyük bir hayalperest, vazgeçmeyecek kadar hırslı; selefleriyle kıyaslanmayacak ölçüde mütevazıdır. Bürokratik devletle sınırlı kalmayan iyileştirmeler yapmış, şehre, sosyeteye, salonlara farklı sınıflardan karşılaştırılmalarını kolaylaştıracak aleniyetler kazandırmıştır.
Büyük Petro, tuhaf, cezbeli, inatçı, romanesk, iddialı bir devlet adamının biyografisi değildir sadece… Bir doğu toplumunun Avrupa'yla hesaplaşmasının, modernleşme seyrinin de hikâyesidir. Yaptıkları kısa, tok ve güçlü bir dönem analizidir...
Petra ile Aleksi
Deli Petra, Dimitriy Merejkovskiy'nin “Petra ile Aleksi” adlı uzun, tarihî romanının ikinci kısmıdır. Deccal adını taşıyan birinci kısmında Merejkovskiy, Deli Petro'nun, Rusya'ya Avrupa medeniyetini nasıl soktuğunu, Petersburg şehrini kurmasını, bu yeniliklerden hoşlanmayanların Çar aleyhine çıkardıkları dedikoduları, onu Deccal saydıklarını, yapılan işleri birer kıyamet alameti olarak karşıladıklarını anlatmıştır.
Kitap, 1930'larda Atatürk'ün de ilgisini çekmiş ve kendisinin özel isteğiyle Türkçeye çevrilmiştir; bu çeviriden yayınevi, Atatürk için, özel bir kâğıda on iki adet basarak ona takdim etmiştir. Deli Petro, baba ve oğul arasındaki bir mücadelenin romanıdır.
Kitap, ilk Rus lideri sayılan Rurirk'ten son Çar II. Nikolay'a kadar gelen süreci anlatan şahane bir eser, Rusya ile ilgili genel ve ayrıntılı tüm bilgileri bulabileceğiniz bir kaynaktır. Moskova knezliğinin zamanla nasıl Rus İmparatorluğu’na dönüştüğünü ve Osmanlının bu knezliği küçük görmesinin vahim durumunu, ileri de Türk milletinin başına bela olacak Rusların güçlenecek olmasını ön görememesi elim durumlara neden olmuştur.
Özellikle Korkunç Ivan'ın faaliyetleri Rusya'yı Rusya yapan en temel dayanak olmuş, Deli Petro'nun yirmi yıl gibi bir zaman zarfında Rusları Dünya Hükümranlığına götürecek olması, siyasi olayların içinde bulunması ve bir zaman sonra Petro'nun Ivan'ın hayallerini gerçekleştireceği hissini doğurmuştur.
Avrupa’nın gerisinde kalmış olmamak
Osmanlı ise Kırım Hanlığı gibi soydaşı olan Türk Hanlıklarına daha zalimane davranırken, Moskova Knezliğini kaideye almaması ileride vahim sonuçlar doğurmuştur. Kaba yapılı Rusların Deli Petro ile modernleşme çabaları II. Katerina zamanında zirve noktaya ulaşmıştır.
Her anlamda Avrupa'nın gerisinde kaldığını fark eden Rusların bu açığı kapatmak adına çabalaması istenilen başarıyı eninde sonunda getirmiştir. Rus Çarı Petro Romanov’a (1672-1725) bizim tarihimiz "Deli" sıfatını takmıştır. Neden, peki? " Deli Petro", 22 yaşında Çar olduğunda ilk yaptığı iş, ilk Rusça gazetenin çıkışını sağlamak oldu. Ardından Avrupa'nın kullandığı Jülyen takvimine geçilmesi emrini verdi. Kadınların kendi rızaları olmadan evlendirilmesini yasakladı. Rus alfabesini geliştirdi. Evrensel kitapları Rusçaya çevirtti. (Bunlar arasında Kur’an-ı Kerim de var.) İlk hastaneyi ve ilk tıp fakültesini kurdurdu.
Rus kilisenin siyasete müdahalesine son verdi. Avrupa'daki bilimsel gelişmeleri görmek için bu ülkelere gezilere çıktı. Ünlü Alman bilim adamı Leibniz ile dostluk geliştirdi. Leibniz’in tavsiyesiyle, Saint Petersburg Bilimler Akademisi'ni kurdu. Akademi masrafları gümrük ve liman gelirlerinden karşılandı.
Akademiye katılan yabancı bilimcilere üç katı maaş verildi. Avrupa'nın en önemli bilim adamları Rusya'ya geldi. İlk bilimsel dergiyi çıkarttı. Avrupa'nın en önemli kütüphanelerinden birini kurdurttu. Uzay gözlem enstitüsü, botanik bahçesi, müze, basımevi, sanat atölyeleri kuruldu. Üye ve başkanlar, Akademi'de yapılan oylamayla seçildi. "Deli" Petrohiç müdahale etmedi. 300 yıl sonra Rusya Bilimler Akademisi üyeleri, bugüne kadar 20 Nobel aldı.
